Korte en snelle geschiedenis van de gaswinning in Groningen

Voor het laatst aangepast: dec 21, 2018 @ 7:37 pm

Aan dit verhaal wordt continu geschaafd! Het is nog niet af.

Voedsel

Direct na de tweede wereldoorlog had Nederland nog maar voor een paar dagen voedsel in de voorraadschuren liggen. Minister Sicco Mansholt besloot dat dat nooit meer mocht gebeuren. Onder zijn leiding werd er in de loop van de jaren zoveel voedsel verbouwd dat er niemand ooit nog honger hoefde te lijden. Nederland bulkte van het voedsel. Dankzij Sicco, een Groninger.

Energie

Wel zaten we allemaal nog te kleumen in de winter. Huizen waren koud tot op het bot. Er werd één kamer verwarmd. De gangen, WC’s en slaapkamers waren steenkoud. Totdat in het begin van de jaren zestig het gas in Groningen ontdekt werd. Wat een meevaller was dat. En weer dankzij Groningen!

Eerlijk

Binnen een paar jaar had bijna elk huis in Nederland een gasaansluiting. Bijna. Terwijl in Hilversum de eerste mensen van het gas konden genieten, hadden de mensen op het adres Denemarken 14, Slochteren, bovenop het Groninger gasveld geen aansluiting omdat ze “niet rendabel” waren. De toon was gezet. Ze waren overigens niet de enige. Er werd in Slochteren zelfs onderscheid gemaakt tussen “onrendabel gebied” en “super onrendabel gebied”. Ze kregen tien jaar later een aansluiting. Verschil moet er zijn, nietwaar?

Je zou toch denken dat de mensen boven het gasveld het gas misschien goedkoper zouden krijgen vanwege alle overlast door de winning? En ja, ze zouden 5% korting krijgen. Helaas, een belofte uit Den Haag is niet zo heel veel waard; de korting ging niet door.

Kurk

Volgens de Canon van Nederland is het aardgas de kurk waar de economie op dreef. Heel Nederland is groot geworden door het Gronings aardgas, zonder het gas hadden we niet zo’n goed pensioenstelsel gehad, was er niet zo veel kunst gesubsideerd, kon je niet zo makkelijk in de ziektewet (“ik denk dat ik me maar eens laat afkeuren” kon je vroeger in Nederland zeggen). VUT, pre–VUT, vervroegd pensioen, arbeidsongeschikt. De bijdrage van bijvoorbeeld Schiphol is niet te vergelijken met de aardgasbaten. Elke politieke crisis kon altijd wel opgelost worden met wat extra aardgasbaten.

de NAM

Het gas wordt uit de grond gehaald door de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM). Die naam klopt niet. Het is niet Nederlands, het is geen aardolie meer wat ze pompen maar gas, en een “maatschappij” klinkt te gezellig. Het zijn gewoon twee bedrijven: Shell en Exxon Mobile.

Er werd heel veel moeite gedaan om de boel zo ondoorzichtig mogelijk te maken. De bedoeling was dat de oliesjeiks in het Midden Oosten niet door zouden hebben wat er hier in Nederland precies gebeurde. Er werden allerlei ondoorzichtige constructies opgezet zoals het “gasgebouw” (wat geen gebouw is maar een organisatie) en de “Maatschap Groningen”. Het vervelende is dat tot op de dag van vandaag niemand er nog iets van snapt. Ook in Nederland niet. Goed gedaan! Sommige mensen hebben geprobeerd er schema’s van te maken. Een klus die niet zonder gevaren is want je loopt kans dat je vingers in elkaar verward raken en nooit meer los komen.

Onfatsoenlijk

Het ging allemaal vrijwel buiten de Groningers om. Een vrouw schreef me dat er op een dag mensen haar land op kwamen. Ze zeiden niet wat ze kwamen doen, maar gingen gewoon hun gang. Ze kwamen in opdracht van de NAM om te meten. Toen ze weggingen moest eentje nodig schijten. Dat deed ie even op haar land. Een actie die heel symbolisch is voor eigenlijk alles wat de NAM in Groningen deed.

“In 1964 hadden wij een boerderijtje gekocht op […]. Op een dag zag ik vreemd volk op ons stukje land, net of ze aan het onderzoeken waren. Voor ze weggingen was er iemand die deed zijn behoefte nog even tussen onze aardappels. Ik heb onze ouwe hond, een herder achter hem aangestuurd, met zijn broek op zijn hakken ging dat persoon er van door. Die andere mannen gierden van het lachen.
Later hoorde ik dat het was voor gas onderzoek. Een paar jaar later zagen wij scheuren in ons huisje. Wij zijn verhuisd naar […] en ook daar kwamen er zo maar scheuren in dat huis, waterschap werd er gezegd.
Een poosje in […] gewoond maar dat aarde niet. Toen een huis gekocht in […] waar ik een atelier en winkeltje had. Daar het zelfde liedje, het werd zelf levensgevaarlijk.”


Gas moet op

Er werd steeds meer gas ontdekt. Het kon niet op. Gas is een ontzettend waardevol product. Het is eigenlijk jammer op het op te fikken omdat je er ook producten van kan maken. Maar opfikken dat deden we. Het gas moest zo snel mogelijk op. Weet je waarom? De regering dacht dat kernenergie het helemaal zou worden. En daarom moest het gas zo snel mogelijk opgefikt worden. Ook werd het verkocht aan het buitenland om zo veel mogelijk geld te verdienen.

Dus omdat de regering dácht dat kernenergie een succes ging worden, besloot ze dat het ontzettend waardevolle gas, dat in miljoenen jaren gevormd was, er zo snel mogelijk doorheen verpatst moest worden. Er waren reclames waarin men hierin aangemoedigd werd.

Een tekening van een krekel met een viool en een mier die druk is met het verzamelen van voedsel.
Het verhaal van de mier en de krekel is wel toepasselijk als het gaat om de Nederlandse overheid en de manier waarop zij is omgegaan met het gas.

Hollandse ziekte

Het geld spoot uit de grond. Er was geen enkele reden om verder nog ons best te doen om ergens goed in te worden op de wereldmarkt. Waarom zouden we? Er was toch geld zat door het gas. Dit noemen economen de Hollandse Ziekte (Dutch Disease).

Verdeling

Van wie is het gas, en de winst die je daar op maakt, de zogenaamde aardgasbaten? De eerste manier is dat het toekomt aan degene van wie het land is, waaronder het gas zit. Zo gaat dat in Texas, USA. Zit er olie of gas onder jouw grond? Ben je miljonair als je het handig aanpakt.

De tweede mogelijk is dat de opbrengsten eerlijk worden verdeeld over iedereen in het land waarin het gas gevonden is. Nederland dus. Dat is geregeld in de mijnbouwwet van Napoleon, uit ergens begin 1800. Dit is hoe het in Nederland officieel geregeld is. Er is veel voor te zeggen, want het is eerlijk.

Maar er is nog een derde manier: het wingewest. En dat is hoe het in Groningen gaat. Onofficieel dan he. Nederland is daar goed in. Ze heeft eerst allerlei koloniën overal ter wereld leeggezogen. Daarna Limburg (mijnbouw) en nu is ze er zo goed in, dat Groningen op een grandioze manier te grazen wordt genomen. Want je kan er lang en kort over praten: de baten van het aardgas zijn vooral niet in Groningen terecht gekomen. Groningen is de armste provincie van Nederland durf ik hier te stellen. Tezamen met Limburg, de provincie waar we vóór het gas de energie vandaan haalden.

En het gaat verder, zoals we verderop zullen zien.

Klokkenluiders

Er waren mensen die bang waren dat het pompen van zoveel gas in zo’n hoog tempo gevolgen zou hebben. Je kan toch niet zo maar miljarden kuub gas uit de grond rukken zonder dat dat gevolgen heeft? Deze mensen werden keihard uitgelachen en belachelijk gemaakt. Eentje van hen heette Willem Meiborg, ook wel Willem Beton genoemd. Ook Jan Terlouw (politicus) stelde kritische vragen. Ze moesten niet zo moeilijk doen, kregen ze te horen. Willem werd door de NAM (wat dus Shell en Exxon is) belachelijk gemaakt.

In de jaren zeventig bleek dat kernenergie wat nadelen had. Een paar kerncentrales ontploften. Vervelend. Toen kwamen de verkwanselaars in Den Haag tot het inzicht dat we misschien toch zuiniger aan moesten doen met het gas.

Willem Beton had gelijk. De grond rommelde in Groningen. Mijn moeder, die pal boven de gasbel geboren is, vertelde me dat de mensen al lang wisten dat het door het gas kwam. Maar officieel werd er niks gemeten. Dus officieel bestond de gasbevingen niet.

Pas in 1986 werd de eerste aardschok gemeten: niet boven het Groninger gasveld maar bij Assen. Begin jaren negentig werd de eerste in Groningen gemeten. Ook toen had je een bekende klokkenluider, zijn naam was Meent van der Sluis. Hij zei dat de bevingen door de gaswinning kwamen maar hij werd belachelijk gemaakt. Net als Willem Meiborg.

Al in de negentiger jaren begonnen huizen te verzakken, maar als je zei dat dat door de gaswinning kwam werd je niet geloofd. In de loop van de jaren werd het steeds erger. 

Huizinge

De schade door de gaswinning werd in de loop van 2000 steeds erger. In 2012 was er een hevige aardbeving met het dorp Huizinge als middelpunt. Die beving was het begin van een ommekeer. De schade werd steeds erger.

Richter

De gasbevingen zijn niet zo onschuldig als het klinkt. Er wordt altijd gepraat over de schaal van Richter maar het is inmiddels steeds meer mensen duidelijk dat dat systeem tekort schiet. De kunstmatige bevingen in Groningen zitten bijvoorbeeld lang niet zo diep als de natuurlijke aardbevingen, en daardoor hebben ze veel meer effect dan je zou verwachten. Ook spelen de grondsoorten in Groningen een grote rol.

Als dit goed uitgelegd zou zijn aan de Nederlanders zou er veel eerder begrip zijn geweest voor de situatie in Groningen. Maar grote media zoals het NOS hebben geen poot uitgestoken om dit duidelijk te maken. Ook het KNMI hield zijn mond altijd stijf dicht.

Schade

De schade aan huizen in Groningen blijft de laatste jaren toenemen. Er zijn inmiddels zo’n 200.000 mensen met schade. De afhandeling hiervan is absurd. Je hoeft maar even te kijken bij RTV Noord of het Dagblad van het Noorden om te zien wat er gebeurt, en vooral, wat er niet gebeurt.

Versterkingsopgave

Dan is er een tweede spook dat door het gebied waart: de “versterkingsopgave”. Huizen moeten versterkt worden om een eventuele zware aardbeving te overleven (of in ieder geval dat men dan levend zijn huis uit kan komen). Mensen worden al jaren helemaal gek gemaakt hierover. Niemand weet waar hij aan toe is, informatie verandert continu, de boel wordt stilgelegd en weer opgestart. Er worden informatie–bijeenkomsten gehouden en niemand snapt het nog. Ondertussen kun je je huis niet onderhouden omdat je niet weet of ie platgeslagen gaat worden of niet. Het dorp Overschild moest half plat, de de andere kant van de straat mocht blijven staan. Het dorp maakte zelf allerlei plannen. Maar nu is het weer veranderd.

Wordt vervolgd.