Gaswinnings mediafragmenten

En wat er sindsdien gebeurt, is dat alles wat we opbouwen met goede bedoelingen, om

andere redenen, en we weten inmiddels welke die reden is, dat is geld. Er is

niks anders van belang in dit dossier dan geld voor de mensen die niet uit dit

gebied komen. En voor de mensen die wel uit dit gebied komen, was er maar één

ding, en dat was het oplossen van schade en eventuele onveiligheid. Nou, die blijkt

ineens heel klein te zijn geworden. Ik geloof er helemaal niets van. Ik zal het

even heel botstellen. We willen liever een heel klein beetje aardbeving in je eigen

huis, maar geen ruzie in je achtertuig. Het gaat over gaswinning in Groningen,

helemaal in het noorden. Hele gezinnen, die kunnen niet meer in hun huis wonen.

Hebben niet zo'n lucratieve baan, een hypotheek. De onbeschrijfelijke

gedragingen

van de overheden. Dat getreinter van die NAM. Onder de hoed van Shell, ExxonMobil.

De Nederlandse aardolie. In de Nederlandse ernoeens samenwerking met minister van

Sociale Zaken, geloof ik, Kamp. Laat het gebeuren. Die beslist dat. Die laat dat

niet gebeuren. Die zijn bedaders inmiddels. Van de regering mag je nooit

meer iets verwachten. Het protest leidt uiteindelijk tot niets. Na 50 jaar maakt

Groningen de balans op. De kracht van drie of meer. Dat zijn flinke bezingen. Het

komt doordat ze niet zo diep plaatsvinden op zo'n drie kilometer. Natuurlijke

aardbevingen zitten veel dieper op 10 kilometer. Dan zit er een veel dikkere

laag aarde bovenop die de schok kan dempen. Het grootste naoorschandaal van

ons land. Heb je tegen mijn redactie gezegd vanmiddag? Ja, dat is wel een

hele... Aardbevingen veroorzaakt door gas hebben dus veel meer gevolgen. Lees

Schade. En vanavond is Groningen opgeschrikt door de zwaarste aardbeving

dit jaar. 3.1 op de schaal van richten. 3 .1 Ik vind dat men overstag is gegaan voor

de emoties en de druk vanuit... in orde. Mijn huid, mijn huidens huid, heeft ons

gegeven.

Ik wil het klareken dat we hier niet naar Kroningen kwamen om zo te leven. Het is

niet normaal. Het is een plezier en alles en normaalheid heeft ons gegeven. De

essentie is dat de mensen het meest lijden aan de manier waarop ze behandeld worden.

Dus naast de enorme impact die de beding hebben, de fysieke onveiligheid die mensen

ervaren, zijn ze diep geraakt in hun overtuiging dat wij een betrouwbare

overheid hebben. Wij hebben al een jaar geen inkomen. Daaruit gaat slecht. Dat

vind ik een slechte zaak. En ja,

het is gewoon heel onredelijk zoals ze met je omgaan. Dat kan niet. Maar goed, we

zullen even verder.

We hebben, het ligt nu weer bij de MKB compensatiecommissie. Die gaat het weer

naar de nam doen. We hebben de exportatie niet kunnen verkopen. Dus dat zijn we ook

al kwijt. Je hebt dat jaar geen huurantvanger, maar je hebt wel alle vaste

lasten die normaal de huurder of de huurders hebben. Die gaan ook door. En het

is voor ons een pensioen, want het is inkomen waar wij onze pensioen uit

genereren. Dus aan drie kanten borgen we achteruit op deze manier. Nou ja, wij

willen dus eigenlijk nou wel een rechtszaak aanspannen, maar tegen wie?

Balans vind je alleen als je keuzes maakt, soms harder. Forum voor democratie, moest

u wel nog gas, zeg maar, bliebepom? Ja, dat is natuurlijk een gigantisch probleem

hier als je door wil beginnen. Maar ik heb er een goed gevoel bij, heel simpel. Hoe

dicht bij je komt heeft natuurlijk veel te maken ook met de taal. Denk je dat je dat

in het Italiaans ook zou luken? Het zou wel moeilijker zijn, maar aangezien ik

iemand in Noordoost-Groningen heb geïnterviewd... ...in het Italiaans ook

kunnen. ...in Middelstum, in Groningen. Over het geld dat deze bedrijf ons voor

Dat is de onderlijn van het. We moeten hun hoofd in schaam hangen. Als het zo is van,

jullie zijn een pinautomaat, jullie schrijven maar witte checks en we zien

wel. Dat gaat gewoon als commercieel bedrijf niet werken. Een naam zegt niet

dat ze het niet willen betalen, maar ze doen het gewoon niet. Wij hebben dus wel

een akkoord met hen. Nou ja, wij hebben dus nooit meer wat van de naam gehoord.

Oh, daar heb je geld. Nee, ik wil gewoon een normale leven. Ik wil gewoon leven.

Normaal. En Alice en Henk zijn zeker niet de enige. Uit onderzoek van de

Rijksuniversiteit Groningen blijkt dat 40 tot 50 procent van de mensen met

aardbevingsschade psychische klachten oploopt. Ze kampen met angststoornissen,

depressies, somberheid en burn-out. Hé Roel, ga maar gauw naar de sport. Ons huis

was eerst, zeiden ze, er is voor 10.000 euro is een schade. Toen was het 20.000,

toen was het 50.000, toen hebben ze het weer teruggedraaid naar 20.000, toen

werden het 30. Uiteindelijk blijkt het dat ons huis afgebroken moet worden. Helemaal

onveilig. Hij zat nog met zo'n stukje, zodat die balken in de vloer zaten vast.

Mijn kinderen slapen daarboven. Het was gewoon niet veilig. Mijn kinderen moesten

bij oma slapen. Puur en alleen. omdat ze anders als er een aardbeving zou komen dat

die vloer in kon zakken. Dat is het hele verhaal. Nou zijn we in december 2016. Is

het huis onveilig verklaard op 12 punten. Drie punten hebben ze dus acuut binnen 24

uur moesten die verstelen. De bodem door gaswinning daalt over een heel breed

oppervlak heel langzaam. En dat maakt het onwaarschijnlijk dat er schades ontstaan

door het zakken van de bodem. Als die aardbevingen er niet geweest waren, hadden

die muren niet zo gestaan. Wat doet het waterschap hier? Weet je dat? Oké, dan ben

je er anders mee bezig. De knal van Huizingen in 2012 veranderde alles. Dit

pand, dit is mijn levenswerk. En in één klap is het kapot. Het stel weet zeker dat

de schade aan hun huis aardbevingsschade is. Maar de nam ontkent dat. Ze heeft

ouderdom, verzakking, gebrek aan onderhoud enzovoort. Ze hebben ons leven verpest en

kapot gemaakt. Na al die jaren zijn ze er helemaal klaar mee en gaan ze terug naar

Australië. Ik woon hier zo groot en dan ben ik weg. Ik vind het haast slim. We

zitten al 10 stien in deze trammel aan. Het duurt veel te lang en we gaan nooit

serieus nemen. Dat vind ik bar en boos. Je voelt je alleen gelaten. Je wordt

benadeeld door allerlei, door de NAM, door de Shell, door de overheid. Je moet maar

wachten. En je denkt dus dat dat altijd zo blijft. Om te beginnen ga ik vertellen dat

het een ruzie is. Voelt u zich genegeerd door Den Haag? Ja, eigenlijk wel. Want als

ik Rutten hoor en hij zegt dat je je buurt een beetje op moet maken... en uitgeven

voor de economie... En dan zeg ik op mijn beurt van, dat wil ik wel, maar dan wil ik

ook een jaar salaris van Rutte nemen. En Rutte, dat is van mij. Deze meneer zegt

zojuist dat hij zich genegeerd voelt door Den Haag. Hij zegt, ja, als Rutte nou

vindt dat wij naar hem moeten luisteren, dan zeg ik, nou ja, weet je wat Rutte, dan

neem ik gewoon een keertje jouw jaar salaris. Dank u wel. Ja, dat vind ik. Ik

heb gezegd, wij moeten met duizenden mensen naar Den Haag of naar het

hoofdkantoor van de NAM in Assen. We moeten gaslocaties gaan bezetten

enzovoort. Maar daar wordt niet naar geluisterd. Weten we ook hoeveel

schademeldingen er al zijn gedaan? Godwet, hoeveel? Misschien wel 1500. 17.000. Oh,

wat vonderdig. Er zijn er ook 8000 van gelogen. Ik vind dat Slochter en alles

hebben Nederland jarenlang van het aardgas voorzien. En om die paar kreukjes in het

aardbodemtje, om daar onze hele gasvoorziening aan een beetje aan op te

hoffen, dat vind ik wel vergaan. Als we dat allemaal hadden moeten doen aan de

hand van een bevinkje zou dat ronduit Armertierig zijn geweest. Aardbevingen

veroorzaakt door gas hebben dus veel meer gevolgen. Lees schade. Heeft de overheid

besloten die gaswinning te verminderen? Desondanks komen aardbevingen nog steeds

af en toe voor. Dan heeft mijn vleesjes niet stort. Ja hè? 2.5 was hè? Ja, ja,

wiebesen was eigenlijk bevingtje hè. Ja, wat je nog wel serieus noemt hè. Het is

zoals het is, maar het is gewoon hoe dat er met mensen aangehouden wordt. Is dat

hetgeen dat je meest hebt? Dat steekt mij het meest, ja. Gisteren was u op het

ministerie van Economische Zaken op hun verzoek. Dat is heel anders gelopen dan

dat je eigenlijk zou verwachten. Waarom eigenlijk? Maar goed, na de toelichting

van de Mijnraad zijn wij ergens geparkeerd in een zaaltje. En hebben wij de hele dag

niemand meer gezien. Dus daar zaten jullie te wachten totdat jullie in gesprek konden

over wat er gepresenteerd was. Dat is niet gebeurd? Nee. En toen dacht je van ik ga

hier nog tot morgenochtend blijven? Ja, nee, precies. Aan het eind van de middag,

toen er ook geen inkelsignaal kwam dat er nog iets in de buurt was. Er kwam ook

niemand zeggen van we komen zo bij jullie ofzo? Nou, er is al een paar keer iemand

geweest. Dus we hebben ook wel een blikje drinken gehad en een marsweek hebben we

ook nog gehad. Dus dat werd wel voor ons gezorgd. Het is dat ik nu drie kinderen

heb, maar anders waren de koppen wat. Dan waren de koppen wat best. Ik ben niet

benauwd om acht jaar te zitten, voor goed gedrag. Maar na acht jaar is het eerste

bestelings ook weer aan de beurt. Zo ver gaan ze wel met die mensen hebben, he? Op

kwaad? GELACH. Maar ze luisteren, dit mag toch niet? Wat hier gebeurt, mag niet. Dat

mag al 30 jaar niet. Dat mag niet. Je mag niet een bevolkingsgroep, maar een paar

centen. Ja, in Mosterlusten, als ik zei. Dan stond je vrouw voor de rechters. Je

staat toch te gek van woorden. Maar klaar, je staat ook maar. Ze beloopen je al wat

en ze komen niet. Ze komen naar de kijkers en zeggen je zit nog in de computer en je

hoort niet. Dan moet er niks mee. Je zit niet in de computer of in dit of in dat.

Dan ga je wel een vergeten toe en je vertelt je wat. Maar zo zit dat niet. Maar

er zit toch in het gebied? Ja. Maar ze komen niet. Ik krijg hier een brug. Dat

hout stelt waar ze het drukt hebben. Maar dit duurde op nu. Het huis verzakte

inderdaad. Ze zegt, mijn trap staat er zelfs scheef. van kijk maar, meerdere

experts hebben gezegd... ja, mevrouw, maar dan moet u ook niet zo veel aan die kant

van de trap lopen. En ja, ik weet, er zijn ook lijstjes waarin Nederland nog niet

goed genoeg scoort. En ja, niet iedereen zal zich herkennen in deze lijstjes... die

uitgaan van het gemiddelde beeld. En ik weet ook dat de feiten die die lijstjes

ondersteunen... niet iedereen kunnen overtuigen. Maar laten we dat toch eens

proberen met z'n allen. Kijken naar het vele wat goed gaat. In plaats van te

focussen op wat nog niet goed genoeg is of zelfs slecht is. Eigenlijk zou ik hier

gewoon tot vijf uur kunnen praten met allemaal voorbeelden. Om u duidelijk te

maken waaronder van het vertrouwen helemaal niks meer over is. Mensen denken

dat je overheid er voor de mensen is. En dat is kennelijk een verkeerde verwachting

gebleken. Tsingela Tsingela Hopsasa was in de mum van tijd het hele land over op

Maar wij woonden achter, op Denemarken 14. En er werd ons niet gevraagd of wij ook gas

wilden. Want we waren onrendabel. En dat was te duur. Het is een onren-

dabel gebied en een super onrendabel gebied. Het is maar dat is te duur tot 1974.

ook zo geschrokken van die 50 miljoen euro die we als belastingbetaler allemaal

hebben bijgedragen aan het afvloeien van duurbetaalde mensen bij de NAM. Zal ik je

eens wat vertellen, Stof? Ja, dat klinkt misschien raar, het is natuurlijk een

enorm bedrag. Maar waar raken we nog verbaasd van, zou je bijna zeggen? Nou, ik

word er eigenlijk een beetje onpasselijk van. Want als ik terugdenk aan die man

daar in Ter Munten... die al drie jaar uit zijn huis is... dan denk ik van wat voor

deel van dat bedrag had gebruikt kunnen worden... om die man daar weer een

fatsoenlijk huis terug te geven. En zo zijn er zoveel mensen. De een dus wel een

nieuw verstevigd huis, de ander niet. En dat zorgt voor twee spalt in de buurt. Ja,

het wordt er niet leuker op. Je krijgt ook een beetje zo'n twee kampen van zij wel en

wij niet. Ze hebben recht om boos te zijn, om gefrustreerd te zijn. En ik hoop niet

dat het naar ons toe gerekend wordt. Maar ik vind wel dat ze gelijk hebben. Dus doe

ik een kwoord.

Nee, ik ben niet echt kwaad, maar ik ben wel ontzettend teleurgesteld. Met name aan

diegenen die verantwoordelijk zijn. Dat is de politiek, dus de naam zelf. Daar ben ik

ontzettend teleurgesteld over. Dat raakt mij behoorlijk. Maar het feit is dat je op

een gegeven moment hier 30, 35 jaar gewoond hebt... en je alles meegemaakt

hebt. En vervolgens word je dit ontnomen. Je eigen veilige plek wordt even

weggehaald. Hoe kan je het in je kop halen om dan niet efficiënt... en dan jarenlang,

vijf, zes, zeven jaar lang, je aan het lijntje te houden? Dat is toch te gek voor

woorden? En dat raakt mij meer de emotie dan dat ik kwaad word. Sorry. Koordische

strijders zouden in het noordoosten van Groningen een paar overwinningen op

islamitische staat hebben behaald. De Koordische strijders rukken op bij

Appingendam. De afgelopen dagen zouden ze 70 dorpjes hebben veroverd. Ze kregen

daarbij steun van Amerikaanse straaljagers die bommen op Groningen gooiden. Als je de

kranten leest of nieuws bekijkt of een verjaardag van een 60 plus bezoekt, zou je

wel denken dat het slecht gaat met Nederland. Maar ik heb nieuws voor je, het

gaat namelijk fantastisch. Dat zeg ik niet, dat zegt het Sociaal en Cultureel

Planbureau. Die kan het weten. Maar niet iedereen in Opweerde kreeg diezelfde

behandeling. Het ene blok werd verstevigd, of deels verstevigd, het andere niet.

Burenruzies. Mensen die elkaar letterlijk en figuurlijk naar de keel zijn gegrepen

door die verdeelding. Van jij krijgt dit en ik krijg niks. En zo ging het. Maar er

is licht aan het einde van de tunnel. Alle huizen hier gaan tegen de vlakte. Maak je

voor die verdeeldheid ook? Ja, zeker maak ik daar verdeeldheid. Mensen worden tegen

elkaar aanspeeld, mensen die hem zoeken onder elkaar, maar ook tegen elkaar. Want

er worden huizen verstaakt, er worden huizen gesloopt en neubouwd. Dus dat roept

bij sommige mensen ook de nodige emoties op. En natuurlijk de vraag, wanneer komt

die klap? Ja, want dat is toch wat er leeft, hè? Het is nog nooit allemaal

woord, die grote iemand nog komt. Ja, want er wordt wel zegt in een halve ritruim de

corona dicht en dan is het klaar. Maar zo is het niet, want de namiddels zijn rond

2020, 2021. Dan wordt de seismische activiteit staken. Dus ja, wat gaat er

gebeuren? En welke kant gaat het op? Wat er geboden wordt uit Den Haag, wordt als

lichtpunt gezien door de overheden. Maar de mensen ervaren dat totaal anders. Wij

willen aan de slag. En het heeft al jaren geduurd. En we worden er kotsmisselijk

van. De motie is verworpen. Ik sluit de vergadering.

Much to do about nothing, vind ik die hoofdje gestorven. Ik heb haar wel

indirect gevolgd omdat zij, dat siert haar, zich heel snel heeft opgeworpen om

het probleem in Groningen. Wat eigenlijk niet direct door de Shell, maar wel

indirect door Shell wordt veroorzaakt uiteraard via de NAM. Dus volgens mij

combineert ze de zachte met de keiharde kant op de voor Shell goede manier.

U bent de vrouw van Shell zegt sorry. Top? Komt het uit je koker? Rondom de

gasdiscussie een paar maanden terug. Shell zegt sorry. Dat vond ik hard verwarmen.

Maar er zit een sfeer, het lijkt, kijk, laten we wel wezen, we zitten hier in

Amsterdam. Er wordt hier een noord -zuidlijn gemaakt naar de overkant van het

IJ. Als daar één huis scheef staat, dan staat het in het journaal en dan heeft

heel het land erover. Als er één huis scheef staat... Ja, wat is zo? Ja, wat is

zo? Ja, wat is zo? Ja, wat is zo? Ja, dat is zo. Nu is hier een provincie dat al

tientallen jaren, in ieder geval al sinds deze eeuw, echt aantoonbaar leidt van wat

er gebeurt. En deze mensen voelen zich dus nog steeds tot op de dag van vandaag niet

serieus genomen. Ja, dat snap ik. En ik kan alleen maar zeggen...

In Delft zijn ze soms slimmer dan in Den Haag en er kwam een briljante oplossing,

waarbij open en dicht bediend werden. Een dam die je bij zware storm en hoogwater

zou kunnen afsluiten. Doorlaatbaar. Vanuit heel de wereld zijn ze al bij die slimme

dam wezen kijken. Open of dicht, het hoeft elkaar niet uit te sluiten. En sinds 1953

zijn we echt niet minder slim geworden. Er moet een oplossing mogelijk zijn om de

winning van gas daar nu, let wel, te stoppen. Maar in geval van nood toch weer

bij het gas te kunnen. Een noodvoorziening. Voorzitter, in Zeeland

kon het en iedereen is daar nu zeer tevreden over.

Ik ben het ook wel heel erg eens met wat Pieter zegt. Dat je een soort van

mechaniek hebt dat er eerst een onrecht is dat jarenlang wordt genegeerd. Dan zien we

het, en dan gaat eigenlijk de kraan open. Er is ook heel veel media-aandacht, maar

dan krijg je ook een enorme overcompensatie van de mensen die niet

altijd de grote slachtoffers zijn. Dus er is één kaartje dat bij mij best wel

binnenkwam. Dan zie je eerst het epicentrum van de aardbeving, en dan zie

je de schademeldingen eromheen. En lange tijd was daar een perfecte, een logische

correlatie eigenlijk. Dat eigenlijk mensen die dicht bij dat epicentrum zitten... dat

die vaker schademeldingen doen. Maar op een gegeven moment ging dat weg. Zeker ook

als je dingen doet als de bewijslast onderaan. Ja, is dat lastig natuurlijk.

Dus ik zie u heftig schrijven, maar dat is toch net wat er gezegd wordt. Dat we echt

wel ook te maken hebben met overcompensatie. En met de

toeslagenaffaire vond ik dat ook iets wat ik heel lastig had. Rutger, dit gaat iets

te kort. Ik sprak een van die mensen die hier bij Eva aan tafel zat. En die hele

grote schade heeft. Die echt in zo'n epicentrum hoort. En weet je waarom zij

niet meer op dat kaartje voorkomt? Omdat zij zegt, ik meld mijn schade niet meer.

Want die grote schade is een vernedering. Het is vernederend als de overheid er niet

voor jou is. En die schades verderop zijn ook terecht. Dat zijn ook schades. Maar

het is ook een politieke keuze... om heel bewust verdeel en heers te spelen. Het

ondermijnt de solidariteit. Wat ze doen is de een wel, de volgende niet, de derde een

beetje. En daarmee zijn er niet alleen scheuren in je huis... maar ook in je hart

en in gemeenschap. Dus dit is niet een kaartje wat iets zegt over het gedrag van

mensen. Dit is een kaartje wat iets zegt over het gedrag van de overheid. De staat

die mensen willens en wetens tegen elkaar uitspeelt.

In ons huis. Hier is het gewoon enorm koud, de wind komt erdoor, vocht, alles.

Hier hebben we een enorme spleet waar alles naar beneden valt. Het water wat

erdoor komt, hebben we nu wel van de buitenkant iets kunnen maken. Maar daar

hebben we ook heel lang schimmelvorming gehad.

Het begon met kleine scheurtjes die ook weer netjes zijn hersteld. Alleen in de

loop der jaren kwamen er gewoon grotere scheuren.

Het hoort er bijna bij. Dit is een scheur die erin zit sinds haar geboorte en die

alleen maar verder gaat. Dus ze weten ook niet anders dat de scheuren er zijn.

Voornamelijk gaan ze echt andere argumenten daarbij pakken. Zoals een droge

zomer, voornamelijk van 2018, dat dat echt impact heeft gehad. Zelfs hebben ze

aangegeven dat de zonnepanelen op het dak het huis hebben verzwaard. Waardoor we een

probleem zelf hebben gecreëerd.

Ik ga daar geen verwachtingen meer van hebben. Ik ben ook niet negatief, maar ik

hoop dat daar echt verandering in gaat brengen. Alleen het vertrouwen is denk ik

daarin toch wel eerst nog maar zien en dan het geloven.

We denken dan van dat losje zo op, maar ik sprak laatst de directeur van de NAM, van

dat gasbedrijf. Voor al die schadegevallen moet er een taxateur komen. Moet er een

jurist het bekijken. Moet een aannemer gevonden worden die het doet. Dus je kan

er groeiend gras trekken, dat schiet niet op. We moeten realistisch zijn, en dan

wonen we ook nog in een land, dat als in hetzelfde rijtje het ene huis net iets

meer krijgt dan de ander, maar jij vindt dat je twee scheuren meer in je huis

krijgt. Maar die 40.000 gekken krijgen ze allemaal meteen, toch? Die kunnen zo

afgehandeld worden. Ja, daarom, soms is zo 'n bedrag ineens, kunnen mensen in ieder

geval door. Maar ik was het helemaal eens met Johan Remkes, en Omtzigt zegt het nu

ook. Maar Remkes was de eerste die zegt, als die aardbevingen in Rotterdam en Den

Haag geweest waren, was het al lang afgehandeld. Ja of nee? Maar wij jongens

uit de provincie voelen ons wat achtergesteld, hè? Ja, maar we moeten ook

geen onnodige, dat doet het behoorlijke burgerbeweging al, we moeten geen valse

tegenstelling tussen het zogenaamde platteland en de stad. Dit land is een

postzegel waarop we moeten samenwerken. En ook in de regio's wordt heel veel

geïnvesteerd. Als ik, ik woon ook iets buiten, Wageningen. Jeetje, je hebt

rotondes van niks naar nergens. Het ligt er allemaal prachtig bij. Dat moeten we

ook eens waarderen. Dus ik snap best dat de Groningers denken, ze zijn ons

vergeten. Maar we hebben ook met z'n allen, en ook de Groningers... 50 jaar

lang sociale voorzieningen uit dat gas gehaald. Wat bleek vorige week uit

cijfers? Van alle provincies duikelt de economie in Groningen nu het hardst.

Waarom? omdat de economie rond dat gas nu aan het verdwijnen is. Dat moeten we weer

zien, rechten trekken. Maar zo zie je maar dat ook dat gas wel heel veel heeft

opgeleverd voor Groningen. Dat moeten we nu bijna wel weer naar een originaar

onderwerp.

We zaten in een paradigma, die geologen hebben het genoemd, een tunnel. Nou, als

je het boekje van Thomas Kuhn over paradigma's hebt gelezen, ik geloof dat

dat de man is geweest die dat fenomeen paradigma heeft omschreven, dan blijkt

daaruit, dat heeft hij heel overtuigend neergezet in dat boek van Thomas Kuhn, dat

als je als wetenschapper in een bepaalde paradigma gelooft, dat je dan ontzettend

veel moeite hebt om naar het volgende paradigma over te stappen. Nou, daar is

allemaal geen aandacht aan besteed in dat rapport van meneer Jouwstra en consorte.

Kortom, ik vind het een heel slecht rapport. De naam van Raad voor de

Veiligheid niet waard. Dat is duidelijk. Over die gesprekken

van gisteren en de paradigma's. De wetenschappers die gisteren aan het woord

waren, die wijzen er natuurlijk ook op. Ja, wij hebben wel geprobeerd er doorheen

te komen. En ja, er waren bestaande paradigma's, maar wij merkten dat ook

wanneer wij andere feiten aandroegen die ons punt zouden onderstrepen, dat wij er

niet doorheen kwamen. Waarop? Dat zij bijvoorbeeld hun zorgpunt op het gebied

van de veiligheid en de gevolgen van de gaswinning onvoldoende voor het voetlicht

wisten te krijgen. Mede vanwege de paradigma's zoals u die schetst, denk ik.

Ja, ik probeer zojuist aan u over te brengen dat wetenschappers die in een

bepaald paradigma zitten, erg veel moeite hebben om zich te kunnen voorstellen dat

een ander paradigma misschien beter de werkelijkheid verklaart. Dus dat kan één

reden zijn. Een andere reden kan zijn dat iemand wel iets meent zeker te weten, maar

niet een karakter heeft dat hij dat makkelijk de trap op kan dragen. Ik weet

dat niet. Iedereen is gemakken zoals die is. Dank u wel.

Vanaf maandag mag het nieuwe kabinet Rutte Vier het gaan uitleggen in Groningen.

Maar goed, hier in Nederland was er vandaag opnieuw een dagrecord van het aantal corona…

Dit is een grof schandal dat je niet anders kan. Dat je niet verzamelijk op een

wc kan gaan en onder de douche kan gaan. En dan denk ik, ze moeten een riol hem

klaar maken. Die moeten ze hem klaar maken, maar dat is misschien wel heel

moeilijk... ...klaar te krijgen bij de IMG, want het lukt niet. En waar ligt dat

dan? Ik denk dat het aan de IMG ligt, dat ze bang zijn dat ze niet achter de hekken

komen... ...die hier om het huis zou staan. Ja, want als ik achter jou kijk,

dan denk ik zeker wel tien of vijftien heken. Meer denk ik als ik alles telde.

Ja, want dat is verboden? Terwijl voor ons en voor andere mensen. Want dat is

bevingsgevoer? Dat is bevingsgevoer. Ja, dat is gevoer. Dus daar kun je niet komen

en daar loopt het riool onder de deur? Onder de deur, ja. En wij willen er niet

komen, want als er dan wat gebeurt, dan is er geen handigheid uitbetaald. En hoe lang

staat die hek er al? Vijf jaar langzamerhand. En elke keer wordt de wc

een beetje minder? De wc wordt behoorlijk minder, of het riool wordt minder. En elke

keer komt de kou om hem leeg te zoeken, maar dat is niet de oplossing. Want

langzamerhand gaat de douche er ook achteraan, of we zwemen hier ook in het

achterhoek. Ik duw de deuren van de normale wc dicht. En dan gaan we even naar

de schuurtout. Dat is een andere deur hier vlakbij. En dan zag ik hier aan de

rechterkant een dixie staan. Dus hier moet je dan heen. En wat doet dat met jou? Want

jouw man is al in de tachtig. Wat doet dat met jou? Nou, dit vred langzaam aan je.

Lichamelijk en geestelijk. Ja. En wat wilde je nou doen? Ik hoop dat het een

rioolmarkt wordt en dat we waarschijnlijk weer het dozen in het Noorderwijzee

kunnen.

Haagse hopjes. Amsterdamse uitjes. Gelderse kaaskoekjes.

Gelderse koek. Drentse koek. Overijsselse koek. Nee, Arnhemse kaaskoekjes. Pas. Dit

is Groningse kaas.

Groningse spas. Dit is kruidkoek. Drentse kruidkoek. Overijsselse kruidkoek. Er

staat natuurlijk Assense kruidkoek. Pas.

Zij hebben een hele tijd van de politie. Mensen willen binnen één dag een huis

opgeknapt hebben, dat kan niet. Kijk, we moeten ook leren dat bepaalde problemen

met nodige geduld kunnen worden opgelost. Kijk, als het niet worden erkend dat die

problemen zijn, dan begrijp ik dat de mensen boos zijn. Moet worden erkend. Als

de overheid niet zich echt voldoende in is want om op te lossen, mag je ook boos

zijn. maar als dat allemaal niet het geval is ja sommige kijk zo is het niet dit is

het is geen opname ic afdeling o zo nee u woont duidelijk niet in groningen want ik

denk dat er mensen die daar door toch anders over denken dat het te lang duurt

en de reaans in de psychische schade zijn mensen in brabant andere problemen hebben

en er zijn mensen in maastricht andere problemen hebben

Dan kijken we nog een paar grote containers. Want daar woens je toch in?

Ja, we woonden nu sinds 8 april, vorig jaar, we woonden nu om een dik jaar, in

die containers, in die woonunits. Want de boerderij zelf mochten we niet meer in

wonen. Die was niet veilig genoeg meer. We begonnen echt schuren en water. Door die

schuren kwam er water naar binnen. En er liepen stopcontacten langs. En stromen en

water, dat gaat niet goed samen. En veel had je eruit jachten, ja?

Dat is mijn contactpersoon en ons contactpersoon. En die heeft ervoor

gezorgd dat er opstaat werd. Want dat kon zo niet langer. Wat wouden er dan opstaat?

Dat die containers hier kwamen. En die hadden in overleg met de TCMG,

wat nog bestaat, hebben ze dat opstaat. En zo zijn we er doorheen gekomen. Maar we

zijn nu een jaar verder. Jullie woonden er al een jaar in? We woonden er al een jaar

in. En we zijn eigenlijk nog niet zo ver opschoten. We zitten erop vast aan. Maar

eigenlijk niet zo ver opschoten? Nee, want je wil een oplossing hebben toch? Na een

jaar wil je toch een keer weten waar ze het houden is. Maar wat hebben jullie

verschoten? Nou ja, de schuur, daar zit een... Die dak gaat er nou echt aan. Als

je nou naar die spanten kijkt, die bent half torsiet zeg maar. Het dak staat

schijven achterover. Nu hangen we aan de kant op, de zullen staan schijf. En dan

komt water er doorheen, want als je een schijf zet, dan gaat dat om duur liggen.

Hij gaat compleet uit lood. En de voorgevel gaat naar sloot. Die kan zo naar

boek kijken als je in huis bent. De schijfstijnen kunnen toch wel zo naar

boeken om op de katoe, als je er vanaf weg naar naar kijkt. En als er nog meer loopt,

dan ben je op een donder schijf. Ja, dat is de boerderij. Dat is de boerderij. Dat

is niet aardig? Nee, de stal hierachter is ook kapot. Maar daar komt ook welke water

in, zeg maar, grondwater. In de gierkelder en in de melk? Ja, in de machinekamer,

want daar hebben we ondergrond zitten, zo gezegd. En ik heb altijd de afslag tot

maart, van september tot maart, 15 februari, mag je naar de Oudreden. En het

mooiste als de strand er is is half maart, eind maart. En wie weer meldde de kelder

al vol december. En dan mag de strand naar over de land brengen. Dan moet het

afvoeren en als het afvoeren moet worden, moet dat bemonsterd worden. En door die

bemonstering bleek dus al wel dat de hoeveelheid stikstof en fosfaat, wat in de

strand zit, half uur was. Dus er is water bij komen. En zo zijn we er ook achter

gekomen dat er allemaal water is. En dat is dus het grote probleem. Ik ben

tevreden. Moet ik nog even terugkomen over die eerdbevingsgedouw, om het zo maar te

zeggen. Je moet natuurlijk een huis uit, je bent al heel erg bezig om een oplossing

te vinden. Wat doet dat met jou? Dat doet wel wat met je. Om duur dan rook je

eigenlijk tot in je vezels. Je bent niet meer veilig in je huis, je mag zelfs niet

meer wonen. En er komt geen oplossing. Dat roept elk mens en dat roept ons ook. En

het is ook nog ons bedrijf, dus onze pensioen zit hierin. We bouwen geen

pensioen op, want al ons geld zit in het bedrijf. Dat zijn alle agrarischen, die

bouwen geen pensioen op, dat zit gewoon in het bedrijf. En als het van je afloopt,

omdat het door aardbevings kapot gaat, dan ben je in pensioen en alles wat je

aanbouwen bent, ben je ook in één keer kwijt. Het wordt om duur wordt zover dat

het is aanverkoop geworden. Geen mens wil dit eigenlijk. Mocht dat verkoop te koop

komen, wil het dan nog kopen. Ik ben met de noten erop. Waarom is er geen

oplossing? Ze willen niet om liek? Ja. Wat zei Rutte ook alweer, ik heb er geen

actieve herinneringen aan. De afspraken die gemaakt zijn. In dat context, daar

moest het inzakelen. Zowat het nu moet wel hout zijn, ze hebben toch wel

donderschouden in de gaten houten maar je loopt echt tegen muren. Je kan die pissen

erop. Ja. Moet je dit nou op vast houden? Zit er nog geen beweging in? Jullie zitten

nog wel in die containers? Ja, nou... Hoe zit je op de wagon? Ja, nou, wij moesten

allemaal plannen maken. Er is een plan van aanpak geweest voor herstel. Maar herstel

is cosmetisch boven kaart. De fundering wordt dan weer niet metgenomen. Nou, wij

zeggen, als je het mag, neem je fundering ook mee. Ja, dat kan er niet, want dan

moet die halen rutsen eraf. Nou, dan die halen rutsen er maar af. Die worden ze

wachtgenomen. Maar ja, dat is nou het discussiepunt, zeg maar. Wanneer komt nou

eindelijk een keer dat gruine lichtje dat ze zeggen. En nu gaat het gebeuren. En

waar ligt dat perspectief dan? Ja, dat ligt in de toekomst. Ja, ik word er niet,

wie we. Dat is echt, je trekt aan de doodpeert. En als je dan als eenlijn bent,

dan is het echt een verschrikkelijk iets. Want je... Nou, ze zoen je je halen leeg,

zeg maar. Dan moest je weer een rapport doen, dan weer een rapport doen. En dan is

er weer dit, en dan is dat weer niet over. Ik verwaart. Dat is je gek mankend, ja.

Nou, dat is het ook. En nu is dan die boerenbelang mijnboogschade. Omdat in de

agrarische sector niks was regeld, is dat er gelukkig komen. Nou, ben door dus

mensen die zeggen van nou, het moet zo wezen dat wij het overnemen. Er komen een

soort coachjes, zeg maar. Dat als je als veeholder of akkerbouwer probleem hebt...

dan meld je die bij dat loket. Dan wil je een coach erop zetten. En die coach neemt

dat zorgenpakket, zeg maar... dat de regelen van die over... dat je gewoon deur

kan spoeren. En dat ze dat trammel aan te nemen hebben. Alleen nog maar over de zin.

Wat doet dat emotioneel, psychisch met jullie? Nou, dat doet best wel wat. Het

krok je, het duidt in je wezen. Er is geen veiligheid meer. Wat voor toekomst wordt

er dan nog boven? Je zit in de lucht lediger. Dat is ook roer uit te leggen.

Het knak je wel. Als je naar Oek ging, ga je er naar boven. Maar zover wil ik het

niet laten komen. Maar je bent wel een ras optimist. Ik heb het verleden over andere

zaken weleens sproken, protesten en dat soort dingen. Maar dat optimisme volgens

mij, ontdek je dit wel boven? Ja, dat is werkelijk waar. Als ik dat niet heb, dan

hebben we het echt niet bereid. Dan zijn we alleen maar donkere wolken. Dat wil ik

absoluut niet. En dat wil mijn vrouw ook niet. Els, die staat er ook positief in.

We gaan dat gewoon oppakken zoals het is. En we zaken ervoor dat dat ook oplust

wordt. Hoe lang dat ook doorgaat, we geven niet op. We zetten wel door. Met alles. Ik

vind het wel bijzonder, Erik, dat... bij al die zorgen dat jullie hebben... dat ze

dan ook nog droogmaken aan de vogeltjes achter in het land. Ja, nou, dat is ook

weer een stukje ontspanning, Wiebe. Ik mag ook heel graag even een keer erheen

gaan... en een bekende neemt hem met... en dan gaan we door ze staan en dan gaan we

kijken. We nemen een trekker met, dan gaan we een trekker zitten. Maar als je met

trekker erheen rijdt... en er zit een cabine op... en er dus de deur op... Maar

dan is er met een open deur in. En dan zegt, motorhout. Er is geen vogel die

omhoog vlucht. Alles blijft zitten. Want ze zijn hier niet als gevoer. En dan is

het gewoon genieten. En een stuk lawaai. En een stuk herrie. En kwakken. En er komt

van alles voorbij. En er vlucht een keer een roovogel over. En die wordt

weggejaagd. En er is altijd een dividootje. Allemaal activiteit. Dus dat

geeft mij een stukje ontspanning.

***

Deze is er tot nu toe rond de 3 miljard euro uitgegeven, en nog geen 1 miljard

euro aan stenen van Huizel. De rest, die 2 miljard, is industrie. Er lopen ontzettend

veel mensen die daar geld aan verdienen. Waar bestaat die industrie uit?

Consultants.

***

Als je van de prijs uitgaat dat je 200.000 euro lichter bent, en dat je als 30 jaar

als ondernemer voor niks gewerkt hebt, en je pensioen is verdampt in het

aardbevingsgebied, dan word je er niet vrolijk van.

Hier ligt een document uit september van Nam, ongeveer een Duitser bladzijde,

waarin staat waarom ze niet hoeven te gaan betalen. En ja, eigenlijk is het hufterig.

Ze hebben hier de zaak leeggezogen, de gaswinning gaat stoppen, maar ze laten ons

wel met de brokken zitten. En ik vind het gewoon hufterig en uit een vorm van

boosheid zeg ik ook doorgaan.

Dat doet als kind heel veel met je, want je weet niet wat er aan de hand is, maar

je ziet je ouders, je helden, je zuilen. Dat is wel pijnlijk. Toen ben ik uit bed

gevallen van de schrik, omdat alles van mijn bureau afviel, van mijn kasten

afviel. Ramen die klingelen. Jij hebt ook al een keer eerder aangegeven bij ons, dat

jouw vertrouwen, ook in de politiek, wat hij doet voor het aanbevingsgebied en ook

voor de kinderen, dat het eigenlijk op een nulpunt was beland. Hoe is dat nu, nadat

dit bericht dan vandaag naar buiten komt?

We hebben een vraag van Friede Schevers. Hoe sta je tegenover Groningen? Moet er

meer gas geboord worden of moet de kraan dicht? Zou FVD ook meer steun kunnen geven

aan de Groningers voor de schade die is aangericht door het gasboren? Ja, er zit

voor iets van 500 miljard aan gas in de grond in Groningen. En dat is een

conservatieve schatting, want er wordt steeds nieuw bijgevonden. Maar dat is een

astronomisch bedrag. De totale waarde van al die huizen daar die door aardbevingen

geraakt worden enzovoorts, loopt in de tientallen miljarden maximaal. Dus dat

staat in verhouding tot elkaar. Dus wat je had moeten doen als je een normale

daadkrachtige regering had gehad die problemen kon oplossen, dat je

onmiddellijk die mensen compenseert. Je moet het ook niet overdrijven, het is niet

heel erg wat er gebeurt met die aardbevingen, Maar het is verdomd

vervelend. Een scheur in je huis. Je moet een weekend ergens anders logeren. Dat

soort dingen allemaal. Het is geen genocide of zo. Dus het is niet dat die

mensen allemaal massaal... We zien een zwart beeld.

Nee, niet? Het staat wel live vroeger. Ja.

Toen de stream uitviel, toen was Thierry aan het praten over Groningen. En er waren

toch nog een aantal mensen die zich afvroegen of je dat verhaal kon afmaken.

Oké, nou heel simpel. Dus Groningen, het punt is, het is waar dat er

aardbevingen... Ik weet trouwens niet, kijk dan in de goede camera of niet? Het

is waar dat er aardbevingetjes zijn, maar je moet dat echt niet overdrijven. Het is

vervelend, heel vervelend in som. In enkel geval, maar goed, dat had gewoon snel

gecompenseerd kunnen worden. Je kunt binnen een week, binnen twee weken, nadat

dat gebeurd is, huppetee, een taxateur langs, je geeft die mensen compensatie

financieel. En wat je ook kan doen, is een aandeeltje geven in de gasunie, in de NAM.

En doorboren, doorgaan met het gas, daaruit winnen. Er zit meer dan 500

miljard aan gas daar in de grond. Want de totale schade van alle aardbevingen bij

elkaar zal in de hele geschiedenis van de boringen oplopen tot maximaal enkele

tientallen miljarden. Dus dat staat totaal niet in verhouding tot elkaar. En het is

dus gewoon pure waanzin. Het is echt waanzin om dat niet uit de grond te halen.

Groningers zijn bang dat er niks terechtkomt van het verstevigen van hun

huizen. Door het stoppen met de gaswinning nemen de aardbevingsrisico's af. Maar

bewoners zijn bang dat dat als excuus zal worden gebruikt om hun huizen helemaal

niet meer te verstevigen. En er gebeurt al zo weinig. Dit jaar zijn er elf

gerepareerde woningen opgeleverd. Het werd vandaag bekend. Op de dag dat de koning

het aardbevingsgebied opnieuw bezocht. Lijn 178 nadert Siddemburen waar de koning

straks ook arriveert. Die in 2018 nog zoveel getroffen Groningers hoop gaf. Hij

is twee jaar geleden op Koningsdag in Groningen geweest. Daar heeft hij ook een

aantal mensen gesproken. Een aantal gedupeerden van de mijnbouwschade in

Groningen. En mijn boodschap aan hem gaat zijn dat er niks veranderd is. Het is twee

jaar geleden en er is voor de bewoners niets veranderd. Hier staan 200 woningen

met een verhoogd risico. Moeten dus snel worden versterkt, maar dat schiet niet op.

En dus is dat opnieuw het signaal aan de koning. Ik heb weinig hoop vanuit zijn

hoek dat hij hier iets aan kan doen. De hoop moet uit Den Haag komen. En de hoop

moet komen van bestuurders en onze politici die nu eindelijk eens door gaan

pakken. Het kan bij corona ook, dan kun je ook doorpakken. En het zou zo mooi zijn

als er in Groningen nu ook eens doorgepakt wordt. Groningen is blij dat de gaswinning

wordt afgebouwd. Toch groeit de angst dat de beloofde versterking van duizenden

woningen wordt uitgesteld of zelfs helemaal van de baan is. De bewoners zijn

duidelijk geweest naar de koning vandaag. Er is een debat in de Kamer. Hoe nu verder

hier in Groningen? Wij blijven doorgaan in het gesprek met het ministerie. Want er

moeten gewoon goede afspraken komen. En zolang die er niet zijn blijven wij gewoon

doorgaan. En volgens minister Olungren van Binnenlandse Zaken is de

versterkingsoperatie zeer ingewikkeld. Het is volgens haar niet mogelijk om, net

zoals bij de coronacrisis, binnen een paar weken al een noodplan te hebben. Het is

allebei een crisis. In dat opzicht is het vergelijkbaar. Maar hier gaat het over

versterken van woningen. Het gaat vaak over sloopnieuwbouw, het gaat over

bouwkundige ingrepen. Het moet gebeuren. En ik beschouw het ook als een crisis,

Groningen. Maar het is wel een andere aanpak. Ik kan echt niet beloven dat je

dat van de een op de andere dag hebt opgelost. En dat kan gewoon niet. De

minister denkt wel dat uiteindelijk minder huizen verstevigd hoeven te worden. Omdat

het veiliger wordt in Groningen, zegt ze, door het stoppen met de gaswinning.

Je moet dit huis in Javon, in June, en dan... Maar Rutte heeft geen tijd om

antwoord te geven, want hij is aan het verkeerde adres. Ik bedoel dat ik een

ander huis was. Ik dacht dat dit huis was. Om te spreken met mensen die zijn... Maar

je bent toch net zo goed die gedupt hier? Ja, snap ik. Maar ik ga nu naar de mensen

die ik wacht was. Oké. Dank. Nu.

In dit geval heeft de Kamervoorzitter in 2015 toegestaan dat de Groningers, vanwege

het gasdebat, voor het begin van de vergadering mochten zij het volkslied

zingen. Dus niet allemaal als wij als politici in gesprek zijn, maar oké, even

snel dat volkslied en dan kunnen we door. Dus je moet een soort als voorzitter een

beetje een soort, laten we zeggen, sympathieke versie vinden van een door de

handhaven en toch een beetje recht doen aan het feit dat die mensen er ook

helemaal naartoe gekomen zijn en betrokken zijn bij het debat. En ook met recente

toeslagenaffaire natuurlijk. Daar zitten allemaal mensen op die tribune. Hun leven

is verpest eigenlijk door de belastingdienst. En ik denk dat het heel

goed is dat zij daar naartoe kunnen. Ze hoeven natuurlijk eigenlijk geen stennis

te schoppen. Maar het feit dat ze daar kunnen zitten, dat debat kunnen volgen...

is denk ik heel belangrijk voor de democratie. Ja, want bij dat debat liepen

de emoties hoog op. Hebben we ook wat geluids van? Het is echt niet de bedoeling

dat u op welke manier dan ook... uw goedkeuring of afkeuring laat blijken.

Maar het is echt nu zaak dat de volksvertegenwoordigers... Nee, de

volksvertegenwoordigers zijn nu aan zet. En dan is het belangrijk om gewoon te

luisteren. Ja, mijn hele leven is naar de klote. Die man is daarna ook geïnterviewd

door allerlei verschillende media. Dat is niet de bedoeling, maar er speelde nogal

wat. Dus ik snap heel goed dat iemand in alle emotie besluit om iets te roepen. En

hij stond ook op. Want hij wist ook wel. Ik mag het ook helemaal niet doen. Hij

ging gewoon mee met de beveiliging. Maar ja. Iedereen wist wel in dat debat. Met

Menno Snel. Er staat wat op het spel.

Ik schrok me echt wezenloos. Dit had ik nog nooit eerder zo gevoeld. We hebben al

heel wat bevingen meegemaakt, maar deze was toch een tikje anders. Ik had net een

gevoel of ik 10 centimeter naar mijn reden zakte. Dat was klap, boom! Het huis werd

twee keer opgetild, twee knallen, en twee keer voelden we het huis gewoon liften en

weer op zijn plek zetten. Dat klinkt heel groot, maar zo voelt het wel als je gewoon

in je huis bent. Ik schrok zo, ik ben ook gelijk naar buiten gerend. Het eerste is

het huis uit. Ja, dat is toch wel schrikker. Ja, dan loop je naar buiten.

Buurvrouw kwam er al aan. Die belde ook gelijk bij me aan. Ja, het was paniek ook.

In mijn hele lichaam voelde ik dat. Zo'n schrik. Vreselijk. Vreselijk. Ik krijg het

hart daarvan in mijn keel langs mijn hand. Ik krijg ook het gevoel dat ik hier gewoon

weg wil. Ik vind het niet leuk. Het wordt niet opgelost. Ik heb er veel gedoe van

thuis. Als je in je huis aan je keukentafel zit en het begint te trillen

en te kraken, dan is dat toch geen gevoel van veiligheid. Het was eerst een

haarscheur, maar nu is het al een behoorlijke scheur van 2 mm. Dus hij heeft

wel weer wat gehad. Het is keihard knokken om je schade voor goed te krijgen. Dat

gaat echt niet makkelijk. Daar komen duizenden rapporten van, 20 miljoen

experts. En het wordt niet opgelost. Ja, ik kan er niet over praten, ik kan het

vertellen. Maar als je het niet voelt, dan weet je natuurlijk ook niet echt waar je

het over hebt. Het is net of de illusie wordt gewekt. Nou, het is wel aardig voor

elkaar daar. Het is toch geregeld? Het is helemaal niet geregeld. Het is helemaal

nog niet voor elkaar. En dat frustreert wel heel erg. Dit is onrecht wat je wordt

aangedaan. Je huis wordt afgebroken. Elke keer weer. En dan kan iedereen zeggen, het

valt allemaal wel mee. Maar het valt niet mee. Echt niet. Het loopt voor geen meter,

laat me zo maar zeggen. Dan heb je het heel bondig gezegd. Het loopt voor geen

meter. Helemaal niet. Nee. En ik geloof dat in onze situatie, we hebben ook al wel

andere verhalen gehoord, dat wij in de situatie mogen we nog niet eens klagen,

ondanks dat het allemaal zo lang duurt. Maar je hoort zo'n verhalen, nou dat is

verschrikkelijk. Dat is verschrikkelijk. Dat is oensonderend.

Maak je dan kans tegen een gemeente bijvoorbeeld?

Een gevoelige kwestie. Een hele gevoelige kwestie, want we hebben in Nederland een

heel apart rechtssysteem opgetuigd om de overheid te beschermen tegen de burger.

Dat noemen we bestuursrecht. Dat is niet de bedoeling, het was omgekeerd. Het was

eigenlijk omgekeerd bedoeld, maar de uitwerking is, bestuursrecht is eigenlijk,

ik spreek voor mezelf voor, Maar het bestuursrecht is eigenlijk verworden tot

een bescherming. De overheid beschermt tegen die ontketende burger. Dat is

kwalijk. Ja, en het gekke is... Alle andere rechters in het land, alle andere

rechtsgebieden... Als je daar een probleem krijgt dat je zegt... Dit kan echt niet,

dit is onzin, dit is waanzin. Dan zeg je, dat feest gaat niet door. Maar niet wat

het bestuursrecht betreft. Nee, daar mag de rechter niet inhoudelijk kijken. Die

moet alleen kijken of een artikeltje goed is toegepast. Een procedure. en het belang

van de mensen en als je een keer op een procedure fout wint en dat zijn vaak

natuurlijk de echte zuurpieten die zijn heel goed in die het is de chicaneurs die

redden het en dan komen ze bij de raad van staten en hebben maar de zet ja en de zes

ik nou dan mag de gemeente het overnieuw doen

Groningen is een aardbevingsregio. Heeft u daar last van als eigenaar van Huizen? Ja,

daar kan je ook een compensatie voor aanvragen. Dat is ook iets waar u zich in

uw beroep mee bezig moet doen? Ik zelf niet, daar heb ik weer collega's voor.

De gaswinning is uit Groningerveld, ongeveer zo oud als ik zelf.

Ik dacht eerlijk gezegd dat de gaswinning mij nog zou overleven, maar ik denk dat ik

dit wel red. Ik denk dat de gaswinning eerder beëindigd is dan ik. ***

U heeft besloten woningen met een normaal risicoprofiel alsnog te gaan versterken.

Wat vindt u van het besluit? Ik ben blij met dit besluit. Met name ben ik blij met

dit besluit, omdat dit voor honderden bewoners betekent, die heel lang in

onzekerheid geleefd hebben, dat ze nu duidelijkheid hebben over de versterking

van hun huis. U bent blij, maar schaamt u zich ondertussen ook niet een beetje, want

die mensen waar u het over heeft, die hebben, zoals nu blijkt, een jaar lang

onnodig in onzekerheid gezeten. Nou schamen kan ik niet zeggen. Ik heb mij te

houden aan afspraken die gemaakt zijn. Het feit dat deze eerst herbeoordeeld zouden

worden is op basis van bestuurlijke afspraken die in juni zijn gemaakt tussen

het regio en de Rijk. En daar heb ik mij aan te houden. En hoe gaat u voorkomen dat

dit soort situaties volgend jaar opnieuw voordoen? Wat ik net ook al zei, het wordt

heel belangrijk en dat heb ik nu. Wij hebben al heel veel opnames en

beoordelingen uitstaan bij de ingenieursbureaus. De ingenieursbureaus

hebben weer fors opgeschaald. Dus daar ben ik heel blij mee. Ook met deze honderden

panden die nu richting de markt kunnen gaan, heb ik ook de aannemers klaarstaan

om ook daarvoor verder te gaan. Daarvoor moet wel eerst een goed gesprek

plaatsvinden met de bewoner. Want ook al, kijk wij hebben nu besloten dat ze door

mogen. Die bewoner is uiteindelijk aan zet. Die is degene die het moet gaan

bepalen. Dus voor die bewoner wordt het heel belangrijk om een goed gesprek met

ons te voeren. En om dan ook te kijken, wat wil ik nou? Wil ik dit uitgevoerd

hebben? Of wil ik het helemaal niet? Of wil ik toch een herbeoordeling? Dus dat

goede gesprek, dat wordt voor mij heel belangrijk om dat de komende periode te

gaan voeren met de betrokken bewoners -eigenaren. En gaat u tijdens dat goede

gesprek ook uw excuses aanbieden voor de situatie waarin deze bewoners terecht zijn

gekomen? Als de bewoner daar behoefte aan heeft... Ja, kijk, ik doe mijn werk, ik

hou mij aan afspraken, ik heb mij aan bestuurlijke afspraken gehouden. Dus

volgens mij is het niet aan mij om ik succes aan te bieden. Maar door dit

onderzoek is gebleken dat die afspraken, dat die rammelen. Ja, dat zijn uw woorden.

Daar wil ik verder in gaan. Ik vrijs u daarvoor echt naar de ministeries en naar

de regio. Maar u bent onderdeel van die ministeries? Ik ben een

uitvoeringsorganisatie en ik werk in opdracht van de ministeries en van de

gemeenten. Vindt u het niet ongemakkelijk dat u die plannen wel moet uitvoeren en

dat u zich nu verschuilt achter die ministeries en die gemeenten die uw

opdrachtgevers zijn? Ik ben nu blij dat ik door kan gaan met de uitvoering van die

hondendenpanden waar die mensen heel lang in onzekerheid waren. Ik wil dat vooral nu

voor de camera zeggen. Dat vind ik heel belangrijk en ik hoop dat ik snel met die

bewoners het goede gesprek kan voeren en dat ik richting de aannemerij kan gaan met

die mensen. Maar een excuses, dat komt dan niet bij u op? Nou moet u goed luisteren.

Ik zou eerst willen vragen waarvoor zou ik als NCG mij moeten verontschuldigen. Ik

heb mij gehouden aan afspraken die er waren en in alle oprechtheid heb ik dat

gedaan. Zijn deze afspraken eigenlijk wel uit te voeren? Nou ja, u hebt het gezien,

ze zijn uit te voeren. Kijk, de kern is dat we niet meer in dit soort situaties

komen. Dat ik de capaciteit op orde heb, zowel qua opname en beoordeling en qua

uitvoering. Dus dat de aannemers gereed staan om de versterkingsmaatregelen uit te

voeren. Dan krijgen we dit soort situaties ook niet. Maar deze situatie is niet per

se ontstaan door capaciteitgebrek, maar door een model dat heeft bepaald dat deze

woningen achter aan de rij van de versterkingsoperatie komen te staan. En

werd er vanuit gegaan dat ze niet versterkt hoeven te worden. En nu blijkt

het tegendeel waar. Ja, nou kijk voor het model verwijs ik u toch naar de

ministeries en naar de regio. Die hebben dit zo afgesproken. Dat is niet aan mij om

daar wat over te zeggen. Nee, maar u moet die plannen wel uitvoeren. Is dat te doen?

Voor mij is het te doen. Ik heb een hele grote opgave, wat u op de site kunt zien.

We hebben in totaal nu een verzameling van 26.000 panden die wij moeten versterken of

die wij moeten opnemen en beoordelen. Als ik niet aan de norm moet hebben, moeten we

die versterken. Dus voorlopig kan ik wel voort. Maar goed, de versterkingsoperatie

is op pauze gezet door minister Wiebes. Voor deze mensen lagen de plannen al klaar

wat er met hun woning moest gebeuren. Maar voor hun kwam alles in één keer tot

stilstand. En nu blijkt een jaar later dat ze alsnog versterkt worden naar de

aanleiding van dit onderzoek. Als u dan niet de persoon bent die zijn excuses moet

aanbieden, wie dan wel? Ja, dat is een opvatting die ik aan u laat. Daar ga ik

mijzelf niet over uitlaten.

***

en ja hier is mee dat ze een beetje mooi werkbezoek meneer wiebers

Ik merk dat het heel hoog zit bij mensen, eigenlijk al vanaf het moment dat ik daar

de auto uit stap.

Ik wacht. Sommige mensen zijn vrolijk, anderen zijn somber. Ik heb mensen gehad

die al met tranen in hun ogen mij begroeten. En dat ligt niet zozeer

gelukkig aan mij, maar meer aan het feit dat ze weer met hun verhaal moeten komen.

En dat ik ze daaraan doe denken. En het is natuurlijk heftig als je in je keuken zit

en elke ochtend je kop koffie drinkt en naar de scheur in je muur kijkt. Of je kan

je kop koffie niet neerzetten, want je keukentafel staat zo scheef omdat je huis

verzakt door de bevingen. Dus je wordt constant ermee geconfronteerd. Ik wacht.

Ik wacht. Wachten, wachten, oké. Ik wacht, jij wacht, hij wacht, zij wachten, wij

wachten. Dat is toch een gewoon Nederlands werkwoord, denk je dan, hè? Maar wachten,

dat vergeten mensen nog alles, is eigenlijk het tegenovergestelde van een

werkwoord. Wachten is iets. Dan werk je dus juist niet. Je wacht. En wachten legt

je lam. En dit hele proces van wachten, mensen wachten al jarenlang op afhandeling

van Het heeft ze gereduceerd tot een dossiernummer. Het heeft ze onmenselijk

gemaakt. En het is zo vernederend. Wachten legt je lam. Legt je lam in je eigen huis.

Ik wacht.

Ik ben verslaggeefs dus ik ben bij veel mensen op bezoek geweest en ik zag

volwassen mannen met tranen in de ogen tegenover me. Dus dat was wel, ja dat was,

ik probeerde me daarin in te leven. Ik wacht. Ik wacht. Ik wacht. Ik wacht. Ik

wacht. Ik wacht. Ik wacht. Ik wacht. Ik wacht. Ik wacht. Ik wacht. Ik wacht. Ik

wacht. Ik wacht. Ik wacht. Ik wacht. Er was een mevrouw die aardbevingsschade

heeft, of tenminste claimt dat ze het heeft. Experts zeggen, nou dat weten we

niet, je huis verzakt inderdaad. Nou ze zeggen, ja maar mijn trap staat er zelfs

scheef van. Kijk maar. Meerdere experts hebben gezegd, ja maar mevrouw, maar dan

moet u ook niet zoveel aan die kant van de trap lopen. Nou, die zin dat je niet

serieus wordt genomen en dat het dus blijkbaar aan jezelf ligt om zo'n bizarre

situatie, ja, daar kan je helemaal niet bij.

De boeringen van de Nederlandse aardoliemaatschappij, die in 1960 bij

Slochteren op het aardgasreservoir uitkwamen, toonden hoeveelheden aardgas

aan waarvan men de omvang onmiddellijk reeds hoog schatte. 60 jaar geleden, op 29

mei 1959, werd vlak bij Slochteren het grootste gasveld van Europa ontdekt. Wat

heeft dat gas ons in die tijd opgeleverd? In zijn toespraak zei minister De Paus dat

thans een begin gemaakt kan worden met de inschakeling in onze nationale economie

van een bodemrijkdom die in ieder opzicht uitzonderlijk is. In de jaren zestig werd

er werk gemaakt van de winning en het gebruik van het aardgas. In het begin werd

het vooral gebruikt als energiebron in de industrie en voor het opwekken van stroom.

Later, in de jaren zeventig, werden ook alle huizen in Nederland op het gas

aangesloten. Er is reeds een buizennet van 3000 kilometer in het land aanwezig. Maar

er zal nog een centraal net van hoge drukbuizen moeten worden aangelegd om de

toevoer naar alle hoeken van het land te verzekeren. Vanaf het begin was het gas

daarmee een stimulans voor de economie. Al in 1969 was de winning van aardgas en

andere delftstoffen goed voor ruim anderhalf procent van het bruto

binnenlands product. In 1985 piekte het op 7 procent van het BBB. Daarna schommelde

het jaren tussen de 2 en 3 procent. Met het terugschroeven van de gaswinning is

het de afgelopen jaren minder belangrijk geworden. Een sector die veel heeft

geprofiteerd van die gaswinning is de overheid. Sinds het begin van de winning

halverwege de jaren 60 heeft het de overheid in totaal ruim 400 miljard euro

opgeleverd. Maar daar hing ook een prijskaartje aan. Die gaswinning

veroorzaakte een reeks aardbevingen die schade toebrachten aan huizen. Woningen in

het aardbevingsgebied werden minder waard en moeilijker verkoopbaar. Om het risico

op aardbevingen te verlagen heeft de overheid besloten die gaswinning te

verminderen. Desondanks komen aardbevingen nog steeds af en toe voor.

***

Reden genoeg dus voor een bezoek aan Jan en Johanna in het Noordoost-Groningse

Niewolda, een dik kwartier ten zuiden van Delfseil. Hier woonden ze, in het huis dat

ooit van Johanna's ouders was. Toen we hier naartoe reden, dachten we aan een

flauwe grap, want aan de weg erheen leek maar geen eind te komen.

En dan te bedenken dat Jan van hieruit regelmatig naar Brussel moet.

Ik heb op weg hiernaartoe dit boek van jou gelezen. Uw laatste werk. Daar heb je tijd

genoeg voor. Want dat duurt ongeveer drie uur voordat je hier bent. Die eindeloze

weg die we dan moeten afgaan. Ik dacht altijd, daar staat Frans Bouwer aan het

eind met een bord. Dit is Bananasplit. Hier woont Jan Mulder helemaal niet.

Dappere man, dappere mensen. Nou zie je wat ik altijd moet doen. Binnen voel je

net als buiten de rust. Dat Jan instemde met Johanna's wens om voor deze toch

behoorlijk afgelegen plek te kiezen, heeft hij ooit verklaard door te zeggen dat hij

hoopt dat de tijd hier langzamer gaat.

Ik kan dit niet laten. We willen dit niet laten. Het moet daar weg. Ze heeft er

slapeloze nachten van. Joke Meijer uit Middelstum. Samen met haar buren moet ze

binnen twee maanden haar huis uit, omdat de woningen niet aardbevingsbestendig

zijn. Van Woongroep Mareland krijgt ze 6100 euro voor alle verhuiskosten. Dan moeten

we zelf voor een elektrisch open zijn. We moeten zelf voor een afzoekkap zijn. Wat

we hier nu zijn met kassen en zo verinplatten, dat moeten we allemaal zelf

doen. En zijn zeker dat we allemaal voor 6000 euro kunnen. En dat bestaat niet.

Joke en haar buren moeten voor het geld twee keer verhuizen. Eerst naar een

wisselwoning, daarna naar hun nieuwe huis. Al die onzekerheid zorgt voor veel angst

en stress. Maar als je naar boeken kijkt, ik woon hier zo groot en dan maf je weg.

Ik vind het heel slim. We zitten al 10 stil in deze trammeland. Het duurt veel te

lang en we worden nooit serieus. Dat vind ik bar en boos. Wongroep Mareland heeft

honderden huurders in het aardbevingsgebied die noodgedwongen hun

huis uit moeten. De coöperatie zegt zich aan de wettelijke verhuisvergoeding van

6100 euro te houden. Het is belangrijk dat wij één lijn trekken namens de

woningcoöperaties. En dat wij goed kunnen uitleggen dat op het moment waar we niet

één lijn kunnen trekken, dat we ook uit kunnen leggen waarom wij met verschil

omgaan. Ze maken ons een help. Ze maken ons een help. Ze nemen ons niet serieus.

En daar zitten we mee. De woningcoöperatie komt dus niet met meer geld over de brug,

maar gaat kijken hoe de huurders de verhuiskosten zo laag mogelijk kunnen

houden.

Ik Massage Naam naam

looks atenaam en het 만들koopje erover op het vuistamente deathbedraag. en de

promissingen aan de mensen van Eest Groningen. Ik heb laatst week Eest

Groningen gezien en ik zag wat het doen met mensen als je dienst

de kans van eerdquakingen bent. De regering heeft een strikte doel op zon dat

de gebruik van gas De extractie van gas zal stoppen in Eest Groningen en is nu aan

het doen en aan het preparingen om de huizen, de schools en alle publieke

facilities in Eest Groningen. Daarom ben ik daar. Ik ben een goed en safe en heel

modern hospital voor alle mensen in Eest Groningen. Wat zal de ongeveer behoorgen

Mr. Chair, ik denk dat ik niet allemaal答ende, maar bijnaast veel vragen.

Dank u wel. Dank u wel. Voor uw vragen en voor respecteert het tijd.

*** Heb je hem ook vernoemd? Ja, wel. Toch wel? En wat voelt u? Ja, trillen. Gewoon

op mijn bed. En was die anders dan andere bevingen eerder? Ja, harder. Ja, veel meer

lawaai. En hoe lang duren die voor het gevoel? Ja, ik weet het niet precies, maar

eventjes. Ja, misschien een paar seconden of zo, voor mijn gevoel. En dan trilt

en... Ja, trilt en stil. U woonde in Garlsweer? Nee, in Werden. In Werden? Ja.

Dat is natuurlijk volop gevoel. Ja, ja.

Mooi. Ja, dat is ook. En is het hem ook vernoemd? Hoe houdt trilt nog de anders?

Een kanaal. Ik heb ook wel gezegd dat het trilde of wat heen naar weeg ging. Nu was

het alleen een kanaal. Vanaf mijn vlees was niet stort. Ja, 2.5 was he? Ja, wiebes

was ik bevinkje. Ja, dat is lief hangen he? Ja, wat je nog wel serieus noemt. Het

is zoals het is, maar hoe het met mensen wordt aangegeven. Is dat hetgeen dat je

het meest hebt? Dat steekt mij het meest, ja. Ze zijn in Amsterdam met een tunnel

bezig. En dan komt het goed en dan wordt alles voor stil gelegd. Dat moet direct

afgehandeld worden. En hier gaat het al jaren, jaren, jaren. En mensen zitten nog

op op geld te wachten. En de excuus van onze minister-president van de week maakt

dit? Ja, is het wel echt of is het toneel? Ik weet het ook niet. Maar dat is het ook

niet. Je weet niet meer. Is het nog echt of is het gewoon van wie zegt maar wat...

in hoop dat die gronnikers daar wel gelopen. Dit komt dan even van de beving

he? Ja, zeker. Dit komt allemaal van de beving. Maar door met ook een bij die

stokken zit. Ja, ik ben ook niet zo serieus als diepers he.

MUZIEK.

MUZIEK

Moedag. Moed. Ik hoor, je hebt het ook schoten. Ja, wel wat, ja. Oh, maar. Ja,

dat bedoel ik. Die valken liggen hier? Het gaat heel verder. Ik heb drie kinderen

hier in de keteloop. En daar komt een keer een dag er goed mis. Maar dit verstaakt,

of dit wordt iedere keer aanger? Het wordt iedere keer aardig. Ik heb er ook al

achteraan gebeld. We hebben nog asbest boven de rom zitten. De naam zal er ook

van komen kijken. Ze komen al niet, dus wat moet je er nou mee aan? Die stenen

liggen gewoon los, ja? Die liggen gewoon los. Er komt een keer een dag, dan loopt

mijn zoontje of dochter hier langs en dan gaat het mis. Zoals deze zeg maar. Kijk,

die kun je er al afdaken. Hier boven de deur allemaal schudden. Het is een

stichtingwoning, maar als mijn eigen was geweest, dan had ik de burgemeester al bij

de kabaard. Ja, of wel dan ook? Ja, het moet me niks doen. De eerste is de beste

op het gemeentehuis die erover giet. Je hebt geen schuld, want je kan wel de bek

open trekken. Weet je, een is er een beetje opstomen voor een eigen volk, dat

zijn Fransosen. Als die in staking gaan, dan gaan ze ook echt in staking. Zoveel

bestoet de manier? Zover moet je er eigenlijk wel mee aan. Inwezen zijn we in

het schoolplan. Als er één op staat, dan staat er niemand op. Het is dat ik nu drie

kinderen heb. Maar anders werden de koppen vallen. Dan werden de koppen vallen best.

Ik ben niet benauwd om acht jaar te zitten, voor goed gedrag. Maar na acht

jaar is het eerste best ook weer aan de beurt. Zover gaan ze wel met die mensen

hebben, hè? Hoe komt dat als u zo kwart bent? Zo kwaad, omdat er gewoon onrecht is

in deze wereld. Onrecht. Dat is het minste wat er is. Onrecht. Vroeger was alles

beter. En dan ben ik nog niet eens zoals. Mocht u in ieder geval nog nooit op een

beetje? Ja, sowieso. Ik moet me niet dragen, hoor. Dit is goed. MUZIEK

Hier kunnen we een parkeren houden. Goedemorgen! Heb je er ook wat van

vernoemd? Ja, ik legde de trot op de baan voor de eerste keer. De eerste keer had ik

een knal toen ik mijn vrouw met mijn duren zouden gaan. En op een gegeven moment trot

op mijn baan. Toch wel, hè? Ja, ja, ja. Wat voor een geval is er nou weer? Nee, er

moest me nu over beginnen, want ik word boos. Op Welden is men allemaal kwaad. Op

kwaad? Ja. Maast de lusten, dit mag toch niet? Nee. Wat hier gebeurd mag niet. Dit

mag al 30 jaar niet. Dit mag niet. Je mag niet naar de bevolkingsgroepen, maar een

paar centen. Ja, en als ik zei, dan stond je juffrouw schrijven voor de rechters. Je

staat toch echt van woorden. Maar klare, je staat ook maar. We zijn allemaal boos.

Maar wat moet nou wel? Die kroning is hier. In Rusland heeft hij gast genoeg.

Dat is een flauwkul. En ze zeggen dat ze daar kregen alle mensen een koele fout.

Wat voor een proor is dat nou? Terwijl ze hier niet doen slopen. Ja toch? Wat gaan

we doen vandaag? Ik ga hier vandaag het woord van God prediken. Een soort kerkers

in open lucht? Ja, open lucht, samenkomst, ja. Ik ben over meest niet wat naar de

Pinkster. Wat is Pinkster nou? Pinksteren is het feest aan de Heilige Geest. Als je

echt een kind van God wil worden, dan voel je het verbinden als er iets gebeurt wat

met Pinksteren, eerst met Kerst gebeurde, dan wordt Jezus in je hart geboren. Dan

met Pasen, dan ervaar je, hij is gestorven, maar hij is ook opgestaan. En

met Pinksteren, dan komt die belofte na, Jezus zegt, ik stuur de Heilige Geest. En

dat is Pinksteren. Mooi raad ik het niet zenken. Nou, dat is ook mijn roeping.

GELACH.

MUZIEK

Zou mannen, je woord eet over het toon of over de beving? Nee, niet over de beving.

Ik kom even mee, Biedi. Eerst in beving en niet over het toon hebben. Bij de vinger

ook niks. Ze beloop je al wat en ze komen niet. Ze komen niet te kijken en dan

zeggen ze dat je geen computer hebt. Je hoort er niet mee, dan moet er niks mee.

En nu weer vermoegen, weer een? Ja, maar ze komen toch niet. Ik heb best aan het

schuren. Ik heb in de brandgevelmuur, zeg maar. Ook is er wel meer open door. Oh,

moesten ze even kijken, heeft een lampje erbij. Daar zitten? Ja, daar zitten. In de

brandgevel? Ja, in de brandgevel. Alleen boven zo. Is het er? Ja, daar lopen we

maar even. En dan bij de deur ook. Wanneer is deze begonnen? Van de eerste keer al.

Van de eerste bevings, al in serie. Dat werd van 2012? Ik had het al in bij. Ik

meld het wel, maar je zit niet in een computer. Of je zit niet in dit of dat.

Dan ga je wel een vergoed in te houden. Je vertelt je wat, ja, sorry. Maar zo zit dat

nog niet. Maar daar zit toch in het gebied? Ja. Maar ze komen niet? Ik krijg

hier geen brug. Dat is een toestel waarin ze het drak hebben. Maar dit duurt wel

opnieuw. We moeten nog naar beneden gaan.

Nou, de batterij leeg. Wacht even, nu kwamen we weer. Ja, ja, ja. Oh, ik heb er

nu even aan. Hij heeft nu een flikker heen.

MUZIEK Ondanks die bevings, maar dat zijn wel mooie schokjes. Ja, dat zijn mooie

schoepen. Dit zijn allemaal lammer van 3 en 4. En als je jongs schoepen bent, waar

2 lammer bij zijn... ... die kinderen zoiets niet kregen of 3 lammer, dan halen

ze ze eraf. En dan komen ze aan de bar. Aan de bar? Ja. Waar is de bar? De bar zit

op Echterdeel. Dan krijgen ze warme melk. Dat past me thuis ook wel. Drie keer door.

Kom je daar nou bij? Ja, dat is lullig. Maar voor gelijk. Dit zijn de lammer, dit

zijn de jongs en die hebben we een slag gehouden. En die komen hier aan de melk.

Hier krijgt ze een witte tepel erin waar melk op speelt. En dat geeft wat melk en

als het weer ouder wordt komt er een einde wat stugger is. En met die melk? Met melk

komt er 3 keer door, 5 liter. En er zit hier een element in van visapparaat.

Verwarming? Verwarming. Dus warme melk? Warme melk. Enzo? Oh ja, maar ja! Je kunt

er op stijl een tot 35 grote taal weer, dan kan mensen er op 28 en 29 stenen.

Stakje er mee, mooi wel!

Ik vind ook een zekere, mag ik het zeggen, leidzaamheid

aan de Groningse kant. Bijvoorbeeld, waarom heeft men niet gewoon vanuit

Groningen gezegd, beste regering, koop gewoon de huizen tegen een normale

marktprijs van al die mensen die weg willen. Er wonen in dat gebied heel weinig

mensen, in dat bevingsgebied. Het is een heel dunbevolkt gebied. En als je gewoon

zegt, wij kopen die mensen hun huis, zodat als ze weg willen, ze kunnen verhuizen,

wij ondersteunen ze daar eventueel mee. Dan kun je dat op die manier oplossen.

Maar de gedachte dat mensen als het ware... daar eeuwig voor eeuwig vast

moeten blijven zitten... en dat de rest van de samenleving dat moet alimenteren...

daar heb ik wat moeite mee. Ja, tonelers, de oplossing is... Het feit is dat die

aarde blijft inklinken... ook al stop je met gas winnen. Ik zelf vond het, dat heb

ik hier eerder in de uitzending ook al gezegd... een heel onverstandig beslaat

van het kabinet... om te stoppen met die gaswinning. Want wij maken ons geopolitiek

afhankelijk van de Russen. Ik vind dus dat je ruimhartig moet compenseren... Maar dat

je dat sowieso niet had moeten doen. Ik vind dat men overstag is gegaan... voor de

emoties en de druk vanuit het noorden. Dat is één. Prins William uit Groningen. Maar

ten tweede vind ik wel dat je beter moet compenseren... en dat sneller moet doen.

Dat vind ik wel. Maar het kan niet waar zijn dat iedereen daar... iedere keer

opnieuw nu de komende 50 jaar blijft zitten... Dus eigenlijk zeg jij dus... Die

wevingen blijven ook nu je gestopt bent. Shit happens. Ik vind dit echt... Het is

een ongelofselijke belediging. Daarom zijn in Zeeland die dijken toen allemaal

aangelegd. Er zijn dus hele dorpen gewoon verplaatst... omdat die dijken anders

moesten na tegen die 53. Ja, precies. En dat had te maken met veiligheid. Maar dit

is echt man-made. Dit is echt veroorzaakt voor economisch winstbejag. Daardoor

hebben wij gaten in de grond laten vallen... waardoor die aardbevingen nu

gebeuren. Dat is door mensen veroorzaakt. Ja, het is een natuurverschijnsel. Het is

geen natuurverschijnsel. We hebben als mensen gas uit de grond gehaald en

daardoor worden er nu aardbevingen veroorzaakt.

Hoe de situatie niet lijkt te verbeteren? Kort gezegd gebeurt er gewoon eigenlijk

niets. Het komt gewoon totaal niet op gang. Of het nou gaat om de

schadeafhandeling of het versterken, waarvoor overigens ook nog twee

verschillende loketten zijn ingericht, de mensen merken er niets van. En dat is om

echt wanhopig van te worden. Ik merk het bij mezelf. Ik begin echt heel erg boos te

worden. Alle wanhoop en verdriet die ook ik met me meedrage, is die daar een stuk

van mijn huis. Die zet zich om in woede. Ik kan de hoofden van die bestuurders op

televisie niet meer zien. En het is volslagen onterecht waarschijnlijk en

onredelijk. Ze zullen hun best waarschijnlijk wel doen. Maar mijn rechten

op gewoon een veilig huis... die worden gewoon met voeten getreden. En als ik van

een afstandje kijk, dan denk ik... ja, ze weten het, ze komen weer langs, de

krokodillentranen. Maar er gebeurt ondertussen niets. En je voelt je ook

vernederd. Het is een ordinaire centen kwestie. Je weet gewoon dat Den Haag geen

cent voor de mensen wil betalen. Want daar komt het in feite op neer. Daarom is ook

zoveel vertraging gekomen. Shell en Nam en Exxon die zeggen... het moet echt over

veiligheid gaan, anders betalen wij het niet. De overheid wil helemaal niets

betalen. En ze lopen maar te steggelen. Ze sturen mensen het gebied in die je nog

moet uitleggen dat er mensen wonen. En zoals gistermorgen als je dan gebeld wordt

door al je buren... kinderen die liggen te huilen in bed. Mensen die zo totaal

ontredderd zijn... En die voelen dat ze er niet toe doen dat de overheid gewoon

volstrekt onbetrouwbaar is. Die zo langzamerhand... Ja, zit dat zo onder de

huid van mensen. Het is echt heel ontrichtend. Het is echt heel ontrichtend.

Af en toe denk ik dan, dan is er zo'n beving geweest. En dan probeert de rest

van Nederland, stel ik me zo voor... zich niet over te geven aan een gevoel van...

Nou, heb je weer zo'n beving, dat is Oost -Groningen, er zal wel weer dit en dat.

Dat willen we allemaal niet. Toch bekruipt dat gevoel zeker jullie ook. Dat je denkt,

ze laten ons stikken. Als er rapporten verscheen. Bijvoorbeeld door de VN. Twee

jaar geleden, 2017, is er een rapport verschenen. Daarin werden ook al

uitspraken gedaan... waarin de connectie werd gemaakt met het schenden van

mensenrechten. Nu is er een recent onderzoek van het Nationaal Contactpunt...

voor de OESO-richtlijnen... in opdracht van minister Kaag van Buitenlandse Zaken.

Wat natuurlijk niet het eerste rapport is. Het is aanvullend. Wijst ook naar de

mensenrechten. U bent mensenrechtenadvocaat. Slaat dit een deuk

in een pakje boter? Ten aanzien van de kwestie in Oost-Groningen. Het slaat in

zover een deuk in een pak boter... dat dit onderzoek laat zien... en de verplichting

ook van de NAM en bedrijven invult. Het laat zien wat ze wel en niet goed hebben

gedaan. Maar eigenlijk is de wereld op zijn kop. Twee jaar geleden heeft de VN

heel duidelijk gezegd... Nederland, aanbevelingen aan Nederland... Nederland

zorgt voor de fysieke en geestelijke gezondheid van de mensen in het gebied.

Herstel de schade en zorg dat die aardbevingen niet meer gaan voorkomen.

Na aanleiding de daarvan heb ik contact gezond. Want het was een soort overwinning

voor een aantal NGO's... die dat ook bij de VN hadden aangebracht. Ik heb Derwin

Schorre van de Groninger Bodembeweging meegenomen naar Genève. En mensen hadden

ten eerste nog niet van Groningen gehoord... laat staan dat wij daar gas

hadden zitten. En dat Nederland het zou kunnen accepteren dat er aardbevingen

zouden zijn voor mensen daar. Dat konden ze niet geloven. Na aanleiding van die

aanbevelingen ben ik naar de ministeries gegaan. Er moesten eerst vijf, zes

ministeries af worden gebeld waar het nou lag. En toen kwam de feedback. Ja, we gaan

het eigenlijk toch niet oppakken, want het heeft geen prioriteit.

Wat is nut van zo'n bezoek? U heeft vandaag niks meegebracht, en daar hadden

die Groningers wel op gehoopt. Nou weet u, het zou een beetje kwalijk zijn als ik nu

ineens allemaal dingen mee had gebracht. Want dat betekent dat ik in het verleden

blijkbaar de snelheid niet zo serieus zou hebben genomen. Dat we maar wat hadden

gedaan, dat we nog wat in de mouw hadden gehouden. Maar we hebben al voor deze

beving al die versnellingen in gang gezet. Daar zijn in maart afspraken over gemaakt,

want dit willen we echt. Dat versnellingspakket, dat gaan we over twee

weken bespreken, daar zitten die maatregelen in. En als we dat allemaal

hadden moeten doen aan de hand van een bevinkje, zou dat ronduit armatierig zijn

geweest.

Sinds een jaar of 25 is dit statige pand van Grigwaar en haar Australische man. Ze

kochten het als bouwval. We dachten hier kunnen we iets mee doen. Dit heeft

mogelijkheden. Want we hadden een heleboel verpeste woonboerderijtjes gezien. Met

plastic schroten en zo. En we dachten dat moet je allemaal afbreken en daarvoor

betalen. Laten we maar met een verlopen pand beginnen. Steve, die aannemer is,

stopte zijn hele ziel en zaligheid erin en restaureerde het pand eigenhandig. Na de

knal van Huizingen in 2012 veranderde alles. Dit pand, dit is mijn leven's werk.

En dan in één klap is het kapot. Het stel weet zeker dat de schade aan hun huis

aardbevingsschade is, maar de nam ontkent dat. Ze zeiden ouderdom, verzakking,

gebrek aan onderhoud enzovoort. Er volgt een jarenlange strijd en dat is vooral

Steve niet in de koude kleren gaan zitten. Hij loopt al drie jaar bij een psycholoog

en slikt kalmeringsmiddelen. Ze hebben ons leven verpest en kapot gemaakt. Na al die

jaren zijn ze er helemaal klaar mee en gaan ze terug naar Australië. Ik wilde

eerst helemaal niet terug, want dit is ons droomhuis. In feite, voor ons vak en voor

de manier waarop wij graag leven, was het gewoon perfect. Gregaar hoopt nog een deel

van haar schilderijen te verkopen. De rest gaat mee. De verhuizing staat gepland voor

juli.

Lekker. Een bijzondere dag heen van de ogen. Heel bijzonder, ja. Jaap maakt iets

mee wat hij al heel lang mee wou maken. Dankzij de wensambulance. Dus daar zijn we

superblij mee. En de wens is om naar een bewonerspieenkampstegon? Ja, daar wil Jaap

heel graag bij zijn, want tot nog toe heeft hij alle vergaderingen gemist

natuurlijk, omdat hij in bed ligt. Hij kan alleen maar liggen. Hij kan ook niet

zitten, dus dat was een probleem. Ik denk, hoe krijg ik hem daar? Wensambulance. Dit

is een beetje lastig. Ja, dat heb ik niks. Mag ik je bij die zetten? Ja, doe maar

even. Ja, ja. Kost niks. Ik zei net in je verhaal, een bijzondere dag. Ja, absoluut.

Want dit is een mogelijkheid voor mij om in ieder geval de huizen een beetje te

bekijken... die ik in de toekomst nog misschien kan meemaken, zeg maar. Dat is

in dit geval onzeker? Ja, klopt. Het is een onzekere situatie. Ik ben ongeneeslijk

ziek. Hoe lang wist dat, zeg ik? Nou, het speelt al een beetje vanaf de

zomervakantie. En jij hoort nog maar keurig? Ja, klopt. Ja, absoluut. En hoe

het er in de toekomst uitziet, geen idee of dat een paar maanden is of een paar

jaar. Geen idee. En dan ben ik nu een beetje aan het vechten om met de chemokuur

te proberen wat verlenging te krijgen. Jullie huis moet sloopt worden in verband

met de bevingsbouwdel enzo. Dan komt een nieuw huis. Waarom is het zo belangrijk

dat je vanochtend met de wensambulance naar de bewonersvergordering gaat? Wij

moeten eigenlijk kiezen uit een aantal modellen. Zeker een aantal aannemers die

ons huis nu weer herbouwen. Dus dat is eigenlijk ontzettend van belang om hoe

ziet dit huis er over een jaar uit. Dus wij moeten straks kiezen. Eigenlijk dus

meer voor die vrouw dan voor die zorg? Nou ja, in zoverre. Als je verlengt, maar ik

ga dat voor nu veel langer duuren. Goed zo. Maar ja, je hebt eigenlijk wel gelijk.

En dat is ook waar je de vrouw gauw terecht kan. Precies. Dat is een van de

laatste dingen die ik voor elkaar probeer te boksen, dat zij het goed voor elkaar

heeft.

MUZIEK

Hoe was het de laatste jaren van jullie hier?

Het wonen op zich natuurlijk is hartstikke prettig hier in Lopersum. Maar klooi, je

bent al continu bezig met uitstel van wanneer dit eigenlijk gebeurt. Ben je best

een kwaad?

Eh... nee, ik ben niet echt kwaad, maar ik ben wel ontzettend teleurgesteld. Met name

aan diegenen die verantwoordelijk zijn. Dat is de politiek, plus de naam zelf.

Daar ben ik ontzettend teleurgesteld over. Dat raakt mij behoorlijk. Maar het feit is

dat je op een gegeven moment hier 30, 35 jaar gewoond hebt... en hier alles

meegemaakt hebt. En vervolgens word je dit ontnomen. Je eigen veilige plek wordt even

weggehaald. Hoe kan je het in je kop halen om dan niet efficiënt en dan jarenlang,

vijf, zes, zeven jaar lang je aan het lijntje te houden? Dat is toch te gek voor

woorden. En dat raakt mij meer, de emotie, dat ik kwaad word. Sorry. Wij leven

eigenlijk in twee werelden. De gewone wereld, met al deze problematiek. En onze

wereld met ziekenhuizen en gesprekken met artsen en oncologen. Fantastisch onkoloog.

Maar de ziekte en het huis, het zwemt door elkaar heen. Het is heel lastig. En het is

niet dat opeens het huis belangrijker is. De ambulance.

MUZIEK

MUZIEK Ligt u goed meneer? Uitstekend, dank je. De manier waarop dit

georganiseerd is, is perfect. Mooi hè, dat kan hè? Ja, stikke mooi.

MUZIEK

MUZIEK Dus dat gaat goed zo. Ja hoor, absoluut. Ik ben ook tevreden? Heel erg

tevreden, ja. Meer dan dat. Superfijn dat hij erbij is. He schat?

Gaan wij even naar Ronald Niemeijer toe, want Ronald jij bent bij Emiel Ratelband

als het goed is, want hij wil Groningen zijn hart onder de riem steken, toch? Ja,

zeg dat wel. Hier in Loppersum dus, want dat is eigenlijk de aftrap van zijn

dorpen, Ronder Emiel, zo noem ik het toch maar even. De positiviteitskoel. Een

beetje bandinerend dorpen. Het zijn gemeentes. Het zijn allemaal gemeentes.

Loppersum is een gemeente. Elk dorp ligt in een gemeente. Ik heb gekozen voor het

epicentrum, dus de aftrap is in Loppersum. Dan gaan we even naar binnen toe. Want dat

gebeurt hier straks allemaal in die brasserie. Want jij zegt, ik heb voor

Groningen toch nog een boodschap. Sterker nog, ik kan ze een hart onder de huim

streken. Nou ja, ik vind het, het begint al met nog een boodschap. Kijk maar

luisteren, er zijn al zoveel boodschappen geweest. Maar het houdt natuurlijk niet

op. Je weet dat de Groningers zijn beste eigenschap ook verkozen hebben. Verkozen

hebben als hun beste eigenschap. Wij zijn nuchter hè. Hun nuchterheid, het is

fantastisch. Daarom verwacht ik vanavond ook een grote opkomst. Want die zijn zo

nuchtig dat ze weten dat er altijd weer een uitkomst kan zijn. Maar nou zeg ik

heel nuchter, als ik dan zo om mij heen kijk hier in die brasserie. Jij verwacht

een grote opkomst. Kun je ze dat allemaal wel kwijt? Het maakt niet uit. Al zijn er

twee mensen, al zijn er 200 mensen. Daar gaat het niet om. Het gaat om het

initiatief. En het is de eerste van de zeven. Dus het kan natuurlijk ook altijd

groeien. Het kan natuurlijk ook slinken. Maar ik verwacht gewoon dat het groeit en

dat we met elkaar praten. Ik zie de flip over. Daar staat nog niks op. Daar staat

nog niks op. Nog niks op. Maar wat ga jij Groningen straks vertellen? Ik ga

Groningen iets vertellen. En dat is namelijk bestendigheid is de illusie van

elk tijdperk. Dat wil zeggen als je ergens in zit. Je zit in de depressie of je zit

juist in de zwom. Dat je denkt het blijft altijd zo. En dat is eigenlijk de

boodschap van vanavond. Bestendigheid is de illusie van elk tijdperk. Bestendigheid

is de illusie van elk tijdperk. Dus je zit in een tijdperk. Je zit nu in een tijdperk

van aardbevingen. Je voelt je alleen gelaten. Je wordt benadeeld door allerlei,

door de NAM, door de Shell, door de overheid. Je moet maar wachten. En je

denkt dus dat dat altijd zo blijft. Om te beginnen ga ik vertellen dat het een

illusie is. Een illusie wil zeggen dat je dat... Maar we kunnen al die Groningers

niet te nuchter zijn. Dat heb je een probleem. Maar juist als ze nuchter zijn,

dan zijn ze heel verstandig. En dan gaan ze niet zo in de emotie mee. En als we dat

even gesignaleerd hebben, we zijn dat met elkaar eens wat dat betreft. Dan is dat

een kwestie van overtuigen en inzien eigenlijk. En dan gaan we terug naar het

heden. En hoe zijn we nou in het heden? En dan gaan we naar de toekomst.

Dit is Gerrie. Haar huis wordt gesloopt en daar krijgt ze een gloednieuwe,

aardbevingsbestendige woning voor terug. Dit is Aniela. Haar huis heeft geen

verhoogd risico en blijft voorlopig staan. Waar Gerrie dus al druk bezig is met het

inpakken van de dozen, weet Aniela nog steeds niet waar ze aan toe is. En dan zit

je te wachten, al twee jaar lang in onzekerheid. En zeker als je dan hoort dat

andere woningen nog geen vijf meter hiernaast onveilig zijn. Nou, dat doet wel

wat met je als je hier ook gewoon woont. Het is niet eerlijk en ons huis is niet

goed. Nou, je maakt mij niet wijs dat de rest wel goed is. Het blok van Gerrie valt

onder het project Heft in Eigen Hand. De bewoners hebben drie jaar geleden met de

Nationaal Coördinator Groningen afgesproken om hun huis zelf te laten

versterken. De andere huizen van exact hetzelfde type vallen onder een nieuwe

versterkingsaanpak. En dat betekent wachten. Voor de rest kun je niks, je kunt

het nergens aankloppen. Niemand die zegt van we kunnen dit of dat voor je doen, we

geven je informatie, we geven je ook maar iets om mee te werken. Je krijgt gewoon

elke keer nul op het request. En dat voelt heel dubbel, want wij wonen ook in dit

gebied en we zien ook wat er gebeurt en het is gewoon oneerlijk. En wat het extra

wrang maakt voor Anniëla, de huizen tegenoverna worden ook allemaal versterkt.

Ja, de huurwoningen aan de overkant en het hele blok daarachter, daar zijn ze al ruim

een jaar mee bezig om dat voor elkaar te krijgen. De een dus wel een nieuw,

verstevigd huis, de ander niet. En dat zorgt voor twee spalt in de buurt. Ja, het

wordt er niet leuker op. Je krijgt ook een beetje zo'n twee kampen van zij wel en wij

niet. Ze hebben recht om boos te zijn, om gefrustreerd te zijn. En ik hoop niet dat

het naar ons toe gerekend wordt, maar ik vind wel dat ze gelijk hebben. ***

Ik ben bezorgd om een aantal mensen die misschien het hele nieuwe huis niet mee

gaan maken. Die misschien met een hart een keer neervallen. Want ik heb gisteravond

emoties gezien, mensen die met de vuisten op tafel sloegen, trillipjes, grote

volwassen mannen. Mensen lopen boos en gefrustreerd uit. En dit sloopt mensen. En

mensen hebben geen idee wat hier in de straat leeft. En dat er gisteravond dit

nieuws kwam terwijl we al zo dichtbij het aannemerkiezer waren. Wat ook al een heel

bijzonder traject is. En dat je dan ineens een paar stappen terug wordt gezet. Door

regeltjes, door politiek, door aannemers waarvan ik ook nog heel goed snapte te

denken. Ik heb hier helemaal geen zin in. Dat voelt echt als, ja, we waren er bijna

en nu struikelen we gewoon met z'n allen. We zijn gewoon vastgezet in ons eigen

huis. En ondertussen voel je je niet veilig en kun je niet door. Je leven staat

gewoon stil. Vanmorgen bijvoorbeeld zei mijn dochter ook, mama ik wou dat je geen

zorgen had. Ja, zij zien gewoon de zorgen. Dus we hebben gezegd, zaterdag gaan we

vakantie boeken. Want ik weet niet meer waar we wat moeten wachten. Maar we gaan

gewoon wel door met leven. Maar ik vind het heel erg dat zij dit mee krijgen.

Dat zijn de een na de andere bureaucratische machine, dus die over ons

hoofd wordt leeg gestorven.

Procedures, regelingen, taxaties, contra -expertises. Eén groot ander verhaal. Als

we echt in Groningen een we was, dan hadden we het al lang zelf kunnen doen.

Dus we wilden eigenlijk gewoon een generaal pardon. Om u een voorbeeld te

geven, we hebben genoeg van al die mensen die hier nieuwsbakken in keurige pakken en

spitse schoenen over de erven van boeren en bij bewoners komen, die hier niets

zullen snappen, die hun huis niet kennen en die voortdurend met vreemde ogen komen

kijken naar de scheuren die groter en groter worden en de huizen die versterkt

moeten worden. Als we het zelf hadden kunnen doen, was het allang geregeld. Dus

het probleem ligt niet bij hoe we... Wij willen aan de slag. En het heeft al jaren

geduurd en we worden er kotsmisselijk van.

Maar 60% van de huizen hier in Loppersum moet worden gesloopt en die staan op

instorten. Mensen zijn jarenlang voorgelogen en bedrogen door de NAM en de

overheid. Maar wat moet je in godsnaam gaan stemmen als al je geloof in de

politiek compleet is weggevaagd? Iris, ik had verwacht dat jij zou zeggen van ja, ik

ben 18, stemmen, belangrijk, politiek. Ja, dat had ik eerst ook wel. Alleen, dat is

een beetje weg. Ja, en nu denk je met verkiezingen, ja, allemaal loze beloften.

Ja, ze beloven het wel, maar ik heb niet echt meer het vertrouwen dat ze het ook

doen. Dat het ook gebeurt. Ga je nog wel stemmen dan? Nee, ik denk het niet. Ik weet het

nog niet zeker, maar ik denk het niet.

Maar keer op keer moeten we uit de media horen dat er weer problemen zijn met het

vlottrekken van de versterkingsoperatie. Zo bleek vorige week dat er een tikkende

tijdbom onder de versterking ligt, omdat onveilige woningen mogelijk niet uit het

NAM-model komen als onveilig, en dat ook ruim 1200 huizen in de stad mogelijk

moeten worden versterkt. Voorzitter, ik ken de minister en hij zal waarschijnlijk

zeggen ik ben ermee bezig, ik overleg nog met de regio, maar dat is onvoldoende.

Zelfs uw eigen toezichthouder zegt er moet direct worden begonnen met de versterking.

Er moet naar worden gestreefd om de versterking binnen zeven jaar af te

ronden. Graag een reactie van de minister op de woorden van zijn eigen

toezichthouder. Maar verder is er niemand in het hele spel die niet vindt dat we zo

snel mogelijk moeten beginnen. Minister, dit is geen spel. Dit gaat over onveilige

woningen. Mensen die ongelooflijk in de problemen komen. Die ziek worden van

ellende omdat ze niet weten of hun huis veilig is. U zegt keer op keer de regio,

maar we weten die regio wil aan de slag. Ik ook. Zegt u, net als uw toezichthouder,

dit kan binnen zeven jaar worden afgerond. En we gaan nu deze maand nog beginnen.

De gasboringen in Groningen stoppen pas als al het gas uit de bodem is. Dat staat

in een geheim contract dat de overheid in 1963 sloot met alle betrokken partijen. En

opzeggen kan niet zomaar. Het Dagblad van het Noorden publiceerde de documenten

gisteravond op hun website. Aten, waarom hebben jullie dat eigenlijk zo lang geheim

gehouden? Nou ja, de druk was groot natuurlijk. Het is gewoon zo dat ook

Zijbrand Nijhoff een lang weekend is gegijzeld geweest uit zijn boerderij. En

dat is zo'n enorme intimidatie van deze Groninger akkerbouwer geweest. Ja, dan doe

je stapjes terug. Is dit nou het topje van de IJsberg? Jazeker, want het toeval wil

dat de Groninger Bodembeweging vandaag bij de rechter zit om de rest van de

documenten op te halen. Dus kom maar op staat. Het hele gebied is hier. De

gebouwden zijn kapot, de mestkelders zijn kapot, de landen rijden. De renaasje is

kapot. Je wilt helemaal niet weten waar die voor ons... En uiteindelijk tast het

ook je gezondheid aan. Hier, en Ate, jij vertelde net even dat je ook bedreigd

bent. Kun je daar misschien iets meer over zeggen? Ook door wie? Nou ja, je wordt

simpel met een telefoontje belaagd. En wordt je gewaarschuwd van wat je de

Nederlandse staat aan gaat doen. Dat telefoontje, van wie komt dat telefoontje

dan? Nou ja, dat kunt u zich wel raden. Dat is de Binnenlandse Veiligheidsdienst

die dit soort acties doet. Je wordt dus door de staat bedreigd om de staat niet te

gaan bedreigen. Is het echt waar wat u zegt? En terwijl deze staat ons hier

helemaal in de shit helpt. En dat is het ernstige. Dus het is voor ons vandaag

klaar op het moment dat tijdens de hoorzitting de staat nu de grootheid heeft

om de documenten die opgeslagen liggen in de kelder te overhandigen aan onze

volksvertegenwoordigers die vijf jaar lang hebben gestreden om deze stukken naar

buiten te kunnen brengen. Maar die waren op de hoogte. Dan wil ik hier aan tafel

even een reactie op de Nederlandse veiligheidsdiensten... die Groningse

boeren bedreigen en zeggen je mag dit niet naar buiten brengen want anders. Of dit

waar is weten we niet. Die man kan dat toch ook een beetje bedenken. Die moet dit

jaar de prijs krijgen voor de beste onthullingsjournalistiek. Want

journalisten hebben die gedaan. Een simpele boer die vraagt dat op.

Ik hou van het Groningerland waar ik opgroeide, en van de mensen die hier

wonen, met hun trotse, zwijgzame volksaard. Het is dan ook pijnlijk en

verdrietig om te zien hoe die stoere Groningers met hun harde koppen binnen een

paar jaar volledig zijn weggekropen in de rol van zielig slachtoffer. Met hun

jaarlijkse fakkeloptocht, en protestliedjes bij de wereld draait door,

en hun gejammer tegen Shell en De Nam. Gelukkig maakt het nieuwe kabinet serieus

vaart met de afwikkeling van de schade, die het directe gevolg is van ruim een

halve eeuw gaswinning. Al leek het er dit weekend even op dat Shell Nederland met

een juridische manoeuvre wegduikt voor de financiële verplichtingen van zijn

halfdochter. Terecht natuurlijk, want als deze zaak straks toch nog voor de rechter

moet worden uitgevochten, is het volkomen logisch en verdedigbaar dat alle partijen

met gelijke wapens het juridisch strijdperk betreden. Het laatste wat we

nodig hebben is dat de NAM of Shell nu als zonderbok worden aangewezen voor alle

ellende waarin de Groningers zijn beland. Want we hebben allemaal geprofiteerd van

de gaswinning. Slochteren was de jackpot. Shell en de Nam worden nu gevreemd als

neocoloniale uitbuiters... die het windgewest Groningen compleet hebben

leeggezogen. Maar dat is een verkeerde voorstelling van zaken die van weinig

historisch besef getuigt. De exploitatie van het Groninger gasveld was geen

misdadige operatie. Het was de vooruitgang. Het is jammer dat het zo moet

aflopen met het wonder van Slochteren. Het was een spectaculair feest dat ruim een

halve eeuw doorging. Het minste wat we nu kunnen doen is samen de rommel opruimen.

De Amerikaanse ambassadeur in Nederland waarschuwt ons. Ja, voor de Russen. De

Amerikaanse ambassadeur Piet Hoekstra waarschuwt Nederland voor de import van

Russisch gas. Hij heeft een brief geplaatst vandaag in de Telegraaf. Zijn

belangrijkste boodschap is, geef de Russen niet de macht over jullie gasvoorziening.

Door het terugdraaien van de gaskraan in Groningen, moet Nederland natuurlijk op

zoek naar een alternatief. Amerika is zelf ook gasleverancier, hoopt dat we ons

zullen verzetten tegen de Russische pijplijn... die vanaf volgend jaar

Europese landen van gas gaat voorzien. En die ambassadeur waarschuwt dat je Poetin

een heel machtig wapen in handen geeft. Want hij kan natuurlijk op elk moment die

gaskraan ineens weer stopzetten, dichtdraaien. Druk geknik hier aan tafel,

Mark. Nou, kijk, die Piet Hoeksen wordt altijd een beetje als een malle appie

neergezet. Maar dit is natuurlijk een ongelooflijk goed standpunt. En ja, we

gaan al van het gas over Groningen. Bent u mede verantwoordelijk voor me? Nee, maar

de Tweede Kamer dan. Net als ouderen en groepenouderen. Ik zal het even heel bot

stellen. Willen we liever een heel klein beetje aardbeving in je eigen huis... maar

geen rust in je achtertuig? Ja, maar Mark, dat is natuurlijk ook makkelijk zeggen als

je niet in Groningen woont. Ja, maar dat is wel waar. Maar die hele groene

transitie... Alles moet groen en anders. Maar we importeren zoals je wel gas uit

Rusland. Want jij kijkt er een beetje bij, dat is een populistisch standbord. Nee,

dat zeg ik helemaal niet. Dat zullen we erin. Het is wel het gevolg van het een

van het andere. De wereld moet allemaal beter worden. En wie halen we in huis

Poetin? Meneer Paul. We kunnen het ook gewoon uit Noorwegen halen. Dan hebben ze

geen last in Groningen van die bevingen. Kijk, oplossing. En dan hebben we ook

uitstekend gas. Ja, maar... Ja? Ja, nee, maar dat is de vraag natuurlijk niet. We

gaan dit ook doen omdat dat niet genoeg is. Dus we moeten straks met de Russen

zaken doen. Omdat Angela Merkel die Noord -stream gaat aanleggen. Ik vind het een

goed punt. Wat 50 plus betreft, in ieder geval richting Noorwegen kijken. Heel

graag.

Jij bent zeker bang bij dat als jij tegen datgene bent waar wij allen voor strijden,

dat je nooit weer op burgemeesterspost komt. Daar ben jij bang voor. Ik vind het

moeilijk. Jij bent bang voor jouw heid en hagi bij. Nee. Ik zeg tegen jou dat ik in

de zaal en ik kom mensen naar de wc. Jij komt van de wc en ik vraag jou wat je bij

me komt. En ik vraag iets en jij loopt gewoon door. Jij durft niet. Jij hebt geen

lef bij je. Jongen, ga maar gauw naar binnen. Ga maar naar binnen. Jij hebt geen

leg. Jij bepaalt niet. Maar jij bepaalt niet wat ik vraag en jij bepaalt ook niet

wanneer ik iets mag bij je. Omdat jij toevallig wethouder bent. Nee, ik ben

helemaal niks. Nee, zo is het precies. Als je dat maar in de gaten hebt. Dat heb ik

hartstikke goed in de gaten. En dat heeft hetzelfde geldt ook voor mij. Alleen ik

ben meer gedupeerd dan jij. Ik ben toch ook inwoner in het gebied? Heb jij je

vader verloren en haar dat wel? Nee, jammer. Ik wel. Maar dat ander wist je.

Allemaal krijgen. Ja maar goed, dan moet jij niet beweren dat jij niks bent. Jij

hebt verantwoording voor deze gemeente. En de gemeente heeft getreken voor de brief.

Terwijl er geen financiële dekking is. Ik snap dit dondershoek, maar ik vind dat

jullie nu de burgers voor de gek houden. Dat bedoel ik. Neem dat vooral mee en trek

je lering eruit. Mag je nu naar binnen? Jij mag naar binnen. Jij hoeft niet naar

mij te luisteren wat jij moet doen of niet. Ik moest net terug dan nog naar me

te luisteren. Nee, ik vraag jou nog. En dan loop jij door. En dat je hebt

uitgelegd waarom ik doorliep en dan kom ik terug. En dan leg jij mij uit wat je erop

bent. Dat heb ik een gemissel. Nou prima, dat is fantastisch. Het is echt een beetje

normaal. Het is fantastisch, nee. Ik ben blij dat je er zo over denkt. Ik ben blij

dat je er zo over denkt. Dat je zo'n keer met de gemeente omgaat. Zullen we op een

ander momenten te zonder gesprek over horen? Nie berg je.

De rest van Nederland heeft werkelijk geen enkel idee, zegt Tom Posmus, hoogleraar

sociale psychologie aan de Rijksuniversiteit Groningen. De problemen

in Groningen zijn veel groter en urgenter dan we denken, en Tom Posmus onderzocht

hoe het de Groningers vergaat. Goedemorgen meneer Potsmus. Goedemorgen. Wat heeft u

precies onderzocht eigenlijk? Nou, we onderzoeken al jarenlang eigenlijk een

groot panel van Groningers. Dat is een van de onderzoeken. Eigenlijk vanaf april 2016

is het beeld dat het met heel veel Groningers slecht gaat. En daar hebben

enorm veel mensen last van. En wat is er dan aan de hand? Hebben we het dan over

een soort psychologische sfeer van devetisme... die zeg maar in die provincie

rondwaart? Of waar gaat het dan? Ja, het beeld lijkt wel te zijn dat het tussen de

oren zit. En dat kan niet verder van de waarheid zijn. Mensen hebben hele

concrete, lastige dingen. Er zijn 200.000 mensen in Groningen die hebben schade aan

hun huis. Maar je huis, dat is van enorm belang. Dat is vaak het meeste kapitaal

wat mensen bezitten. Ja, dus zegt de politiek, nou dat knapten we op voor je.

Klaar is Kees. Ja, dat gebeurt dus niet. 200.000 mensen die hebben schade. Dat is

Eindhoven, Almere, Dordrecht. Zo'n stad, een hele stad, iedereen schade. Vervolgens

hebben honderdduizend mensen meerdere keren schade aan die woning. En dan wordt

er één keer de auto in de prak gereden. En dan nog een keer, en dan nog een keer.

Honderdduizend mensen, dat is Alkmaar, Delft, Arnhem, Venloof. En weer zegt de

politiek, dat komen we herstellen. Dat is niet waar.

Het geluidswagen van de politie niet te verstaan was. De politie kwam gelijk met

honden naar buiten, zeker vijf, zes honden, om de mensen weg te jagen. Dat is

heel bedreigend. Natuurlijk laat onverlet dat het overgrote deel van de mensen zeer

vredeliefd bezig was en stond te luisteren naar toespraken enzovoort. Een aantal

mensen misschien in wat andere agenda waren. Maar deze manier van overmacht van

de politie, deze manier van optreden van de politie, ook later op de avond tegen

een uur of negen, is volslagen ridicule. Echt volslagen ridicule.

Bij de provincie Groningen, waar ik nu ben, denkt inmiddels iedereen aan

aardbevingen. De afgelopen maanden is er veel in de politiek over gesproken. Maar

wat is er nou echt gebeurd? Er is eigenlijk helemaal niets gebeurd. Ja, ik

ben ontzettend teleurgesteld, weet je wel.

MUZIEK

MUZIEK

Gisteren was u op het ministerie van Economische Zaken op hun verzoek. Dat is

heel anders gelopen dan je zou verwachten. Waarom eigenlijk? Ja, wij waren gisteren

uitgenodigd en wij zijn de Groningen Bodembeweging het Groningen Gasperaad.

Eigenlijk de volksvertegenwoordigers uit Groningen. Om het Mijnraadadvies werd daar

toegelicht en gepresenteerd. En dat zou vervolgens besproken worden. Nou, dat zou

ook met ons besproken worden. Om te kijken van, nou, hoe gaan we dit laten landen en

wat gaan we daarmee doen vervolgens. Maar goed, na de toelichting van de Mijnraad

zijn wij ergens geparkeerd in een zaaltje. En hebben wij de hele dag niemand meer

gezien. Dus daar zaten jullie te wachten totdat jullie in gesprek konden over wat

er gepresenteerd was. Dat is niet gebeurd. Nee. En toen dacht je van ik ga hier nog

tot morgenochtend blijven of ik ga hier nog meer hem? Ja, nee, precies. Nou, aan

het eind van de middag toen er ook geen inkelsignaal kwam dat er nog iets in de

buurt was. Er kwam ook niemand zeggen van we komen zo bij jullie ofzo. Nou, er is al

een paar keer iemand geweest. We hebben ook wel een blikje drinken gehad. En een

marsweek hebben we ook nog gehad. Ook nog een marsweek. En er werd wel voor ons

gezorgd. Maar het was voor ons ook volstrekt onhelder wat daar verder

gebeurde... en wat er aan de hand was en waarom het zo lang duurde. Ik denk dat we

tegen een uur of vijf, zes... zijn we maar eens op de acties gaan opzoeken. Ook van

de regio, Rijk, ook de woningcorporaties... werden door Covertas

opgeroepen om een bijdrage te leveren. Dat is belangrijk. En als we dit samen doen,

dan moet het te dragen zijn.

***

***

een skandaal.

Goedenavond. Het leek juist zo goed te gaan tussen minister Wiebes en Groningen.

De gaskraan gaat dicht, heeft het kabinet besloten. En beschadigde woningen worden

als dat kan zo snel mogelijk versterkt... of gesloopt en vervangen door nieuwbouw.

Maar over dat laatste is nou toch een conflict ontstaan. De minister wil pas op

de plaats maken bij een aantal woningen. En de bewoners zijn boos. Je wordt er wel

een hopig van. We hebben echt gewoon... Het komt aan als een mokerslag. als je

bericht krijgt dat het weer wordt uitgesteld. En dat geeft natuurlijk weer

angst van wat heb ik hier nou nog aan een huis? En wat kan ik hier nog? Er zijn nu

8000 huizen geïnspecteerd. Zo'n 1500 huizen worden versterkt. Die waren als

eerste klaar met het hele proces van inspectie, advies en offerte van de

aannemer. En zo'n 1600 huizen, en daar gaat het nu over, die hebben wel een

inspectie gehad... maar het advies is nog niet duidelijk. En Wiebes heeft dat nu

helemaal stilgelegd. En die andere 5000 huizen zijn alleen nog maar bekeken. Ze

zijn bijna buren van elkaar. En hun huizen zijn door de aardbevingen in even slechte

staat. Toch wordt haar woning niet aangepakt. En de haren wel. De versterking

gaat in ieder geval door bij ons. Dat is voor ons dan een positief bericht. Maar

voor mijn buren bijvoorbeeld niet. Want mijn buren hebben nog geen

versterkingsadvies gekregen. En die moeten ook door. En het huis van mijn buren is

minstens zo beschadigd als het mijn huis is. Want dit is 150 meter verderop in

Overschild. Het huis van Joke Oort. Een aantal jaren geleden begon het huis te

scheuren. Dat was ongeveer 2010. Toen heb ik dat laten maken. En na een aantal jaren

is de scheur opnieuw opgetreden. En je ziet eigenlijk gewoon dat deze hele

achterkant aan het weg zakken is. Er is al vastgesteld dat haar woning onveilig is.

En toch hoorden ze vanochtend dat de hersteloperatie opnieuw wordt uitgesteld.

Zo verschrikkelijk kwaad. Ik was echt zo verschrikkelijk kwaad. Iemand anders kan

zomaar zeggen, doe nog maar een beetje langer. Het kan niet. Aan de overkant van

de straat wordt juist een woning in de stutte gezet. Maar ook deze bewoner zit nu

weer in onzekerheid over de toekomst. Het dreigt in te storten. Onveilig? Het is

onveilig. Ik wil weg, maar ik kan niet. Ik ben gearresteerd in mijn huis. Ik heb

gewoon een huisarrest gekregen. Ik kan hier niet meer weg. Want het is niks meer

waard. Niemand wil het hebben, waar moet ik heen? Maar aan de andere kant wil je

juist weg omdat die veilig is. Een bizarre situatie hier in het dorpje overschilt. De

woningen aan deze kant van de kruising worden wel gesloopt of verstevigd. Maar de

mensen die aan deze kant wonen, die moeten dat nog maar afwachten. Dit besluit van

minister Wiebes heeft veel kwaad bloed gezet in Groningen. Er was net een soort

broos herstel van het gaat nog goed komen. En dan kan iemand anders daar zomaar

blijkbaar een streep doorzetten. En dan blijf je gewoon wonen in dat huis omdat

een minister zegt van ja, ik ga nog even het onderzoek afwachten. Waarvan het KNMI

en het TNO al hebben gezegd van nou kijk, dit is wat er kan gebeuren. Nog steeds.

Moeten we echt wachten? Tot 5.0? Ik denk het niet. Dus ja, hoe zit het met die

veiligheid? Minister Wiebes, mikpunt van alle kritiek, is zich van geen kwaad

bewust. Nou ja, dat is nou precies wat ik namelijk wil weten of die woning veilig

is. Kijk, ik zou het heel vervelend vinden als we nu zouden zeggen naar de normen van

toen en met het gaswinningsperspectief van vroeger gaan we uw huis lopen. Dat

besluiten we nu. En dan over zes weken blijkt dat het toch eigenlijk niet

gehoefte was. Kijk, als je nou onrust wil hebben in een gebied, dan moet je dat

doen. Over zes weken komen de uitkomsten dus van dat onderzoek. Waarschijnlijk

duurt het tot na de zomer voordat het duidelijk is hoe het dan verder moet. Een

woningcorporatie in Zuid-Limburg heeft jarenlang gediscrimineerd bij het

toewijzen van woningen. Mensen die niet voldeden qua...

Want dat beeld is een beetje ontstaan op het moment dat de minister de volgens

sommige moedige beslissing nam om de gaskraan dicht te draaien, dat het daarmee

ook gedaan was met de aardbeving. Maar dat is dus helemaal niet zo. Nee, dat is niet

zo.

Laat ik een voorbeeld noemen wat mij enorm fascineert. Dat is Groningen. Wij leven in

een krachtige democratische rechtsstaat. Als we alle internationale organisaties

vragen hoe functioneert in Nederland de democratische rechtsstaat, dan zeggen ze

zo. En toch hebben we Groningen. Hoe kan dat nou? Jarenlang, een jarenlang proces

van het gaat niet goed, het gaat niet goed, het gaat niet goed. Daar is dus een

diagnose nodig. U was ombudsman jarenlang. U heeft vast het antwoord.

Ja, zeker. Ik heb het ook in 2014 gegeven... toen ik mijn oratie heb

gehouden over de stresstest... van de democratische rechtsstaat Nederland. En

toen heb ik waargenomen dat de kritische mechanismen... een parlement wat echt

onafhankelijk zelfstandig onderzoek doet... en een kritische functie bevult,

is er niet. We hebben dat niet in Nederland. Want we hebben een raar

meeloop, Tweede Kamer, die bezig is met scoren met kleine dingen, met de waan van

de dag. Maar gewoon een goede onderzoeksfunctie die had ontbrak.

Tegenkrachten. Dat wil zeggen, de minister van Economische Zaken die iedere keer in

dezelfde richting is blijven zwemmen. Waarvan uiteindelijk de onderzoeksraad

voor de veiligheid zegt, die Groningse burgers, hadden die eigenlijk

mogelijkheid? Als ik nou in Groningen had gezegd, had ik dan iets kunnen doen wat

betekenisvol was? Je bent niks. Ik onderbreek even, want dit is een

ontzettend interessant voorbeeld. En ik noem twee belangrijke dingen. Want u zegt,

ons parlement is eigenlijk een meeloopparlement geworden. Dat niet meer

echt controle uitoefent.

Meneer Rutte, goedenavond. Goedenavond. De Nationale Ombudsman was vandaag in

Groningen, bij de slachtoffers van de aardbeving schade. Die had een noodkreet

in de richting van de overheid, in de richting van het kabinet, in de richting

van u dus. Eigenlijk zegt hij, stop met het juridische geneuzel en begin gewoon

met het vergoeden van de schade. Dus iedereen in Groningen, maar ook de rest

van het land, maar vooral in Groningen, is natuurlijk heel erg benieuwd op wat uw

reactie daarop is. Ja, op zich is dat ook precies wat Erik Wiebes probeert nu heel

snel rond te maken. We zijn al heel lang in gesprek en dat is dat juridische, het

is niet echt juridisch, maar dat is wel bestuurlijk, dat beruchte

schadeafhandelingsprotocol. En we hebben vandaag ook het kabinet erover gesproken,

dat willen we echt binnen enkele weken rond hebben, zodat je ook de schade kunt

gaan vergoeden. Omdat mensen daar natuurlijk in een verschrikkelijke

situatie zitten, namelijk schade aan hun huizen, grote onzekerheid. Ja, maar voor

de duidelijkheid, dus sinds april van het afgelopen jaar is er niks meer gebeurd, is

er niks meer uitgekeerd, zitten mensen te wachten. En is die ernstige beving daar

nog bij gekomen? En hebben mensen niks gekregen? Dat is toch bijna niet uit te

leggen? Nee, dat is de feitelijkheid. Daarbij is het overigens wel dat er twee

moeten tango om dit voor elkaar te krijgen. Want de regering kan daar niet in

zijn eentje alles beslissen. Dat doen we samen met de lokale bestuurders en de

provincie. Maar die willen wel dat betaald wordt natuurlijk. Ja, dat willen ze en dat

willen wij ook. En het geld is er ook. Dus daar zit het probleem niet. Het probleem

is om het eens worden over dat protocol. Dus wat mij ook al verschrikkelijk

irriteert, is dat dat zo lang duurt. Wiebes heeft dat nu zeven weken geleden

overgenomen. Die is er deze week weer geweest. Niet alleen verwege de

aardbeving. Hij zou er al heen gaan. Maar waar zit het dan op vast? Als ik dat nu ga

uitleggen, dan weet ik zeker dat na deze uitzending... ...allerlei mensen uit die

gemeente en die provincie gaan bellen met u... ...en zeggen ja, het zit net iets

anders. Dat is nou precies wat ik niet wil dat dat gaat gebeuren. Dus overheden

onderling zijn het niet met elkaar eens? Nou, niet zozeer niet eens. We zijn het

nog niet eens. Het duurt gewoon veel te lang. Nou ja, in ieder geval nog niet

eens. Het duurt veel te lang om zo'n schadeprotocol op te stellen. Die is

volgens mij wat Ombudsman bedoelde vandaag. Die draait het om. Die zegt neem

uw verantwoordelijkheid. Begin met betalen. En dan gaat u achteraf wel kijken

hoe dat goed komt. Dat is wat hij zegt. Begrijp ik. Maar we moeten even oppassen

dat we ook niet het bestuur in Groningen nu overnemen. Er zitten natuurlijk

bestuurders daar in de gemeente. Ook in de provincie. Die van goede wil zijn. Daar

heb ik geen kritiek op. Die doen ook het goede. Die proberen ook voor hun bewoners

het goede voor elkaar te krijgen. Die onderhandelen met ons over dat

schadeprotocol. En dat leidt ertoe dat er nog steeds geen schade wordt vergoed? Nee,

en daarom ook dat wie dus terecht heeft gezegd deze week, dat moet gewoon binnen

een paar weken rond zijn. Ja, een paar weken. Ja. En dan? Dan is er een protocol

en dan moet dat hele circus in gang gaan zitten. Ja, maar goed, dat kan snel. Het

geld is er. En de wil is er ook om natuurlijk heel snel schade te herstellen.

Maar er is nog veel meer. Was dit maar het enige? Daarnaast moet ook nog, en dat is

ook een enorme klus, moeten gewerkt worden aan het versterken van de woningen. Waar

wel of geen schade aan is, maar sowieso moeten heel veel woningen versterkt

worden. Omdat we weten dat met of zonder gaswinning de kans op bevingen ook de

komende jaren nog aanzienlijker is. Maar nu gaat het over het schadevergoeden. Dit

is het vergoeden van de schade die al aangetoond is. En dat is nog steeds niet

gebeurd. Negen maanden lang niet. En dat is waar de onderzoek van zegt. Dat is

eigenlijk onbehoorlijk. Er zijn heel veel schades afgewikkeld voor april. Er zijn

tienduizenden schades geweest. Heel veel schades zijn er ook afgewikkeld. Maar na

april niet meer. Omdat toen gezegd is dat we dat veel meer in samenhang willen doen.

Dat wilde ook de regio, de provincie en wij dus veel meer gestructureerd

aanpakken. Het eens worden daarover duurt veel te lang. En u belooft nu dat, wat zei

u, binnen twee weken? Kan ik niet beloven. Het hangt ook van de lokale bestuurders

af. Dus het zou ook nog langer kunnen duren dan een paar weken? Ja, als we er

niet uitkomen, komen we er niet uit. Maar kunt u, u moet daar toch iets over kunnen

zeggen. Dat is toch niet voor te stellen dat plaatselijke bestuurders, dat die

zouden kunnen verhinderen dat er schadevergoedingen komen. We zijn wel een

democratie met gewoon gemeente en provincie. Ja, we kunnen dat niet als rijk

overnemen. Maar dat is bijna, als je dat hoort, dat kan je bijna niet geloven als u

dat zegt. Ja, dan moet we een dictatuur worden. Dan moeten we zeggen het kabinet

doet alles. Maar de plaatsige bestuurders, dat die ervoor zorgen dat die

schadevergoeders zijn er niet. Nee, dat zeg ik niet. Ik zeg, je moet het eens

worden over hoe je het wil aanpakken. Het gaat om een hele complexe vraag. Het gaat

om heel veel schade. Het gaat ook om heel veel versterking. Het wordt ook in

samenhang. Het heeft ook te maken met hoe je de lokale economieverreformen gaat

geven. Het is niet alleen dit. Het is dat geheel. En nog één keer, dus u voelt niks

voor wat de ombudsman vandaag zei. Ga beginnen met betalen. Zie je achteraf wel

hoe je het allemaal neemt. Ik zou zeggen, laten we nou nog één poging doen om het op

een goede manier en goed overleg te doen. En daar werken we aan. Nou is er het

andere probleem natuurlijk. Dat is het grote probleem waardoor het allemaal komt.

Het oppompen van gas. Daarvan heeft de toezichthouder gezegd, het staatstoezicht

op de mijne heet dat officiële, code rood. Wat betekent dat? Code rood betekent dat

er een aardbeving is geweest van een omvang. dat in de afspraken die we gemaakt

hebben, de NAM binnen twee dagen moet besluiten met wat voor maatregelen zijn

gaan komen om dit soort aanbevingen te voorkomen. En vervolgens het

staatstoezicht op de mijnen, het SODM, dat is de club die toezicht houdt, dat die

binnen twee weken met een opvatting komt over de plannen van de NAM. Dat betekent

code rood. Dus binnen twee weken horen wij van het SODM hoe zij aankijken tegen het

niveau van gaswinning wat mogelijk is. Ja, en zegt u op voorhand wat zij zeggen dat

volgen wij als kabinet? Nee, omdat zij kijken in de eerste plaats naar de

veiligheid in het gebied. En het kabinet altijd een afweging moet maken tussen de

veiligheid in het gebied en de leveringszekerheid. Om te voorkomen dat in

Nederland, bijvoorbeeld bij Vrieskou in de winter, er delen van het land afgeschakeld

zouden worden van het aardgas. Dus je moet die twee in samenhang bekijken als

kabinet. Ja, maar wat u zegt is dat de veiligheid in het gebied niet de

prioriteit aan heeft. Nee, prioriteit is de veiligheid in het gebied. Dat is nummer

één. Maar dan zou je zeggen, dan volg je straks wat die toezichthouders zeggen. Ja,

maar dan sta ik hier dat er een bejaardenhuis in Limburg in de kou heeft

gezeten een week omdat er geen aardgas was. Dat wilt u ook niet. Dus we moeten

uiteindelijk zorgen dat we, we hebben dat aardgas nodig. We zijn bezig om te bouwen.

Er is al een gaswinning is teruggelopen van boven de 56 miljard kuub naar iets

boven de 20 miljard. Dus die is al met 60% teruggelopen. Die moet verder terug, zo

snel mogelijk. Maar dat kost tijd, omdat je Nederland moet ombouwen naar andere

vormen van energievoorziening. Ja, maar je kan ook natuurlijk zeggen, ook op korte

termijn, je kan gas importeren. Nee, dat kan niet, want dat is ander gas. Je kan

bewerken, hoor ik allemaal deskundigen zeggen. Ik kan het toch gebruiken? Dat is

fabriekverbouwer, dat duurt vier jaar. Maar moet je wel in gang zetten dan

misschien? Ja, maar dat zou onderdeel van de plannen kunnen zijn. Kijk, wat Wiebes

nu doet, is een totaalplan maken... waarin hij praat met de grootverbruikers. Dat

zijn de grote industrieën. Hij kijkt naar de contracten die we hebben met andere

landen... waar we gas aan leveren. Hij kijkt naar de kleinverbruikers in

Nederland. Dus hij kijkt naar het geheel. Onderdeel daarvan is ook kijken, zou het

helpen als je zo'n fabriek bouwt... Die gas wat je importeert ombouwt naar het gas

wat wij gebruiken. Maar het punt is, er zijn twee misverstanden. Het eerste

misverstand is dat geïmporteerd gas zo uit uw en mijn gastel kan komen. Nee, dat kan

niet, want dan smelt uw gastel. Wij hebben ander gas dan het geïmporteerde gas. Dus

dat moet je dan eerst nog verwerken. En dan moet je een fabriek voor hebben, dat

kost een paar jaar. Het tweede misverstand is dat de regering hierbij, behalve naar

veiligheid, zou kijken naar de staatsinkomsten uit het gas. Is niet zo?

Dat is niet zo. En dat geldt al vanaf 2012, vanaf het begin van al deze ellende,

hebben we steeds gezegd, het gaat om de veiligheid. Geld speelt geen rol. Geld ten

aanzien van de inkomstenkant van de begroting. Dus dat opbrengst van gas

speelt geen rol. Code rood, begrijp ik, van juridisch deskundigen... zou ook

kunnen betekenen dat dat een manier is... om onder die contracten met het buitenland

uit te komen. Dat zou ook een oplossing kunnen zijn. Dat weet ik niet. Dat hoor ik

voor het eerst. Maar dat je op die manier toch minder gas naar boven haalt. Ja, dat

hoor ik nu echt voor het eerst. Dat is mijn nieuw. Als die gaskran... Ik denk

code rood, zoals het mij nu helemaal is uitgelegd, want ik kende die term wel,

maar hij was tot nu toe niet in deze mate nog voorgekomen. Dat betekent een bepaalde

aardbeving van het niveau, dat eerst het nam en dan het SUDM, dus het

staatstoezicht op de mijne, de toezichthouder, acties moet nemen. En die

acties worden nu allemaal... En wat van nog een keer u zegt, dat die

toezichthouder, als hij straks zegt helemaal dicht, dan gaan we dat niet

volkomen. Nee, daar is geen enkele... Eerst eens kijken waar ze mee komen. Er is

geen vermoeden dat zij zeggen helemaal dicht. Zij zullen kijken naar de

veiligheid in het gebied. Dat is hun eerste prioriteit. Dat is ook mijn eerste

prioriteit en van Erik Wiebes en overigens van het hele kabinet. Maar vervolgens

hebben we als regering natuurlijk ook ervoor te zorgen dat in Nederland wij niet

als de winter nog kouder zou worden, dat we hier zonder gas zitten. Dat willen we

ook niet. Er zijn inmiddels ook deskundigen die zeggen, ja wie weet, zelfs

al draaien we het helemaal terug naar nul, gaan die bevingen wel door? Ik ben geen

seismoloog, dus dat weet ik niet. Ik weet wel dat die berichten er zijn. Wat we wel

weten uit alle onderzoeken die gedaan zijn, dat is dat een verlaging van de

gaswinning... in het algemeen ook betekent een afname van de seismische activiteit.

Dus van de grond- en bodembeweging. Maar het is toch gek dat er dan zo'n zware

aardbeving gebeurt afgelopen week. Ja, maar goed, daar speelt natuurlijk ook mee

dat we ook constant nieuwe inzichten met elkaar verzamelen... over wat het betekent

om in een bodem zoals die van Nederland een gaswinning te doen... en wat voor

effecten dat heeft op wel of geen aardbevingen. Maar er is in het algemene

zin een verhouding, een verbinding tussen hoeveel gas win je... en wat betekent dat

voor de risico's van bevingen. Het motto van het kabinet is vertrouwen in de

toekomst. Kunt u zich voorstellen dat in Groningen misschien toch wel veel mensen

denken... dat hebben we helemaal... Sterker nog, we hebben geen vertrouwen

meer in de overheid. Zeker, begrijp ik duizend procent. Ik was er in juni. Ik heb

het toen ook gezegd. Ik zeg, we gaan er verder mee verder. Het terugbrengen van de

gaswinning, het oplossen van de problemen... ook weer economisch het

gebied revitaliseren. Dus wat zegt u vandaag tegen die Groners die dit zien?

Hetzelfde wat ik in juni zei. Namelijk dat niet alleen de provincie en de gemeente,

maar ook het kabinet en samen we er keihard aan werken. Om deze hel, deze

verschrikkelijke situatie waar mensen in zitten, om die op te lossen. En dat ik

snap dat we daarmee het vertrouwen van min 300 het best op min 100 krijgen. Nou, toch

maar een goed weekend. Beterzijds.

MUZIEK

Ja, dat was goed schrikken, ja. Wij zijn gewoon thuis. We kijken naar beurden en

het komt zo over dat dak heen gestapt. Paniek en trijnelijke knieën. En ik dacht

van ja, dit is het eind. Maar vervolgens begint dat ding dus allemaal gewoon maar

dakpannen af te trekken. En dan denk ik, ja, waar is dat nou voor nodig? Ik vind de

schade tot daar na toe. Maar mijn vrouw, ja, dat blijft vanaf. En ik moet weten,

mijn vrouw is een vrij forse dame. Ze staat vrij stevig op de grond, zeg maar.

Maar die werd zo de lucht ingetrokken. Dus dat is wel een geluk, bij een ongeluk.

Maar wij staan in mijn nou domantikagen. Flicka lekker op mijn microfoon.

Hoi, gisteravond was minister-president Mark Rutte bij Eva Jinek. En daar ging het

even over de aardbevingen, de gaswinning, het herstel van de huizen in de provincie

Groningen. En toen zei onze premier een vrij absurde tekst. En ik heb die voor het

gemak even in een soort van theatrale monoloog gezet. Dit is dus wat hij

letterlijk gisteravond heeft gezegd bij Eva Hinek. Ik citeer. Ja, ik ben er al

geweest. Het is inderdaad vreselijk. We hebben natuurlijk jarenlang, tientallen

jarenlang in Nederland heel veel gas uit die bodem gehaald. Daar met z'n allen, ook

Groningen, de energieprovincie, altijd trots op geweest. En een aantal jaren

geleden begonnen die aardbevingen. Dus die productie is nu meer dan gehalveerd. Er

gaat veel geld naar het herstel van huizen terecht. Maar er gaat echt heel veel geld

heen. Laat ik het zo zeggen, volgens mij doen we dat netjes. Maar ik begrijp heel

goed dat mensen daar natuurlijk woest over zijn. Het gaat traag. De lastige dingen

is, je moet natuurlijk vaststellen waar zit de schade, hoe en wie is er

verantwoordelijk voor, etc. Zeker als een huis in de problemen komt, is de kans heel

groot dat het door aardbevingen komt. Nou, de nam, er zit nu een meneer, Hans Alders,

met een clubje om zich heen, die dat fulltime doet. Maar ja, ik kan het hier

allemaal gaan uitleggen. Geen geld en meneer Alders, noem maar op. Mensen zijn

gewoon boos. Die zeggen, verdorie, ik woon daar. Maar luister, het punt is, we hebben

natuurlijk 60 jaar geleden zijn we begonnen gas uit die bodem te halen. Een

aantal jaren geleden kwamen we erachter dat het ook echt gevaarlijk is. Er zijn

mensen die zeggen, dat had je ook langer kunnen weten. ik ben daar niet deskundig

in. Dat zou kunnen. Ik vind het een soort ere kwestie dat we het netjes oplossen.

Volgens mij doen we dat echt. En als er op een gegeven moment meer geld nodig is, dan

gaan we daar weer naar kijken. Maar volgens mij is dat nu niet het probleem.

En mocht je nou denken, dit kan niet. Dit heeft hij niet echt gezegd. Nou, kijk

maar. Ja, ik ben er geweest. Het is daadverschetselijk. We hebben natuurlijk

jarenlang, tientallen jaren lang in Nederland... heel veel gas uit die bodem

gehaald. Daar met z'n allen. Ook Groningen zelf. De energieprovincie. Altijd trots op

geweest. En een aantal jaren geleden begonnen die aardbeving. Dus die productie

is nu meer dan gehalveerd. Er gaat veel geld naar het herstel van huizen. Er gaat

terecht. Er gaat echt heel veel geld heen. Volgens mij doen we dat netjes. Maar ik

begrijp heel goed dat mensen daar woest over zijn. Het gaat traag. Het een van de

lastige dingen is, je moet ook vaststellen, waar zit de schade, wie is er

verantwoordelijk voor, etc. Als een huis in de problemen komt, is de kans heel

groot dat er aardbevingen komt. Nou, de nam, er zit nu een meneer, Hans Alders,

met een clubje om zich heen, die dat fulltime doet. Maar ja, weet je, ik kan

het allemaal hier uitleggen in geld en meneer Alders, noem maar op. Mensen zijn

gewoon boos, die zeggen, verdorie, ik woon daar. Ja, maar luister, het punt is, we

hebben natuurlijk 60 jaar geleden zijn begonnen gas uit die bodem te halen.

Aantal jaren geleden is het kamer erachter dat het dus ook echt gevaarlijk is. Er

zijn mensen die zeggen dat je al langer kunt weten. Ik ben daar niet deskundig in.

Dat zou kunnen. En ik vind het een soort ere kwestie dat we dit netjes oplossen.

Volgens mij doen we dat echt. En als er op een gegeven moment meer geld nodig is, dan

gaan we daar weer naar kijken. Maar volgens mij is dat nu niet het probleem.

Fijne dag.

Deze man komt door Dames, waar staat Absaf voor? Het staat voor Abingedammer BSA

fabriek. Staat er in Abingedam een BSA fabriek? Ja, nog wel. Maar oorlangs al wel

heeft het er gestaan? Hij is er nu een jaar of 25. Hij is er tot dit jaar nog en

dan gaan ze verhuizen. Die brug met deze prachtige zorg gaat uit Abingedam. Dat

ligt eigenlijk aan de NAM. Door de gaswinning van de NAM zijn er in

Alhapingen trilling in de bodem. En er zijn CNC-machines, die computergestuurde

machines. Vreesmachines en dat soort dingen. Die roken allemaal van slag af en

dat is gewoon niet meer te werken. Omdat het teveel trilt in Abmengenam, kunnen die

marazies ook in Abmengenam niet voortzetten? Zo is het. Ja. Stok van de

kijk. Ja, en we gaan nu naar een grensgebied, naar Ewel. Daar gaat het nu

in. Hoe is het even rustiger? Door misschien dat rustiger te weten, ja.

Maar dan toch, even in de kritische zin. Wij zijn recent in Groningen geweest,

hadden het Noord-Lijsttrekkersdebat. Ik heb meegelopen met de fakkeloptocht daar

door Groningen. Het gevoel daar is dat toch iedere keer gekozen is voor de

schatkist tegenover de veiligheid van Groningen. Dat men het gevoel heeft, de

lasten die waren voor Groningen en de lusten die waren voor het hele land. Daar

ligt toch ook wel een onbetaalde rekening van de Randstad richting bijvoorbeeld

Groningen. Ja zeker, u spreekt mij erop aan. Maar ik denk dat we hier als

politieke gezamenlijke verantwoordelijkheid hebben. Ik heb met de

ChristenUnie meerdere begrotingsakkoorden gesloten. Daarin hebben we ook gewoon de

gaskraan meerdere keren natuurlijk een klap al dichtgedraaid. Maar nog niet

helemaal. En het zal verder moeten. Ik denk dat wij het daar snel over eens zijn.

Het gevoel van miskenning in het noorden is natuurlijk gewoon voor een deel

terecht. We hebben dit veel te lang zo laten gebeuren. We hebben ook veel te

weinig in de loop der jaren teruggegeven aan Groningen. Dat is niet iets van alleen

maar het kabinet. Ik weet dat de oppositie het graag isoleert tot het kabinet. Maar

zoals gezegd, ten eerste hebben wij samen op sociaal en financieel terrein

opgetrokken. En het heeft een veel langere voorgeschiedenis. En dat zullen we gewoon

recht moeten zetten.

En steeds staan we hoog in die ranglijstjes met gelukmakende dingen. En

ja, ik weet, er zijn ook lijstjes waarin Nederland nog niet goed genoeg scoort. En

ja, niet iedereen zal zich herkennen in deze lijstjes die uitgaan van het

gemiddelde beeld. En ik weet ook dat de feiten die die lijstjes ondersteunen niet

iedereen kunnen overtuigen. Maar laten we dat toch eens proberen met z'n allen.

Kijken naar het vele wat goed gaat, in plaats van te focussen op wat nog niet

goed genoeg is of zelfs slecht is.

Ik wil ook graag een compliment maken. U bent de vrouw van Shell zegt sorry. Komt

het uit uw koken? Rondom de gastdiscussie een paar maanden terug. Shell zegt sorry.

Dat vond ik hartverwarmend en ook heel nieuw. U straalt het ook uit op allerlei

plekken. Ik ontferm me over meer dan.

Al machtig en eeuwige God, die de bronzij van alle gezag en in uw oneindige wijsheid

alles regeert, die ons geroepen hebt door het bestuur van deze gemeente, wij bidden

u om uw onmisbare zegen bij de voorbrenging van de werkzaamheden die ons

zijn opgelegd. Schenk ons wijsheid en voorzichtigheid. Verlevende gingen ons een

diep besef van onze afhankelijkheid van u en doe onze beraadslagen en strekken tot

bevordering van de ware belangen van deze gemeente. Amen.

Maar denk je dat het was gegaan in het Italiaans? Want dat vroeg ik me af,

terwijl ik nu je boek heb gelezen. Hoe dicht bij je komt, heeft natuurlijk veel

te maken met de taal. Denk je dat je dat in het Italiaans ook zou luken? Het zou

wel moeilijker zijn, maar aangezien ik iemand in Noordoost-Groningen heb

geïnterviewd... Wat, wou jij zeggen dat dat net... Dan moet ik dan ja zou kunnen.

Sexbierum was het geloof ik. Ooster- Bierum ben ik geweest, dus Friesland, en in

Middelstum, in Groningen. Ja, die oud -politieagent was dat. Heel mooi verhaal

trouwens.

Hallo, moi. Zoals we het nu gaan doen, zal er over vijf jaar het centrum uit

Loppersen denk ik weg zijn. De situatie is heel ernstig. Het is gewoon op. Het

centrum van het Aardbevingsdorp heeft er net een renovatie op zitten. Nu wacht dan

die gigantische versterkingoperatie, waarbij de winkelstraat in één grote

bouwput verandert. Alles gaat op de kop. Blijven de mensen hier komen? Houden

ondernemers het nog vol? We zijn echt behoorlijk benauwd op wat er op ons af zal

kunnen gaan komen. Want er is niet meer dan kunnen. We weten niks. Er is geen plan

nog. Er is ook bij de NCG nog geen kennis en ervaring met dit soort operaties. Ik

denk dat er absoluut ondernemers zijn die op ontvallen staan. En voor de winkeliers

die nog wel het hoofd boven water kunnen houden, bereikt eenzelfde lot. Op het

moment dat hier alleen maar kranen en bouwketen en et cetera staan, dat betekent

gewoon dat in de hoogstraat ze hun klanten kwijt zijn. Wij verliezen daardoor

absoluut wel gasten. Je bent ze tijdelijk kwijt. Maar ga je ze ook weer

terugkrijgen? Het is een domino effect. Want als de ondernemers weggaan uit het

centrum, betekent ook dat de sponsoren van de sportcups, verenigingen, dat die ook

verloren gaan. En ja, daar ga je eigenlijk met je hele dorp, want dan heb je geen

verbondenheid meer in het dorp. Er is inmiddels een bijeenkomst geweest met alle

betrokken instanties. Veel woorden, weinig dalen. Eigenlijk moeten we nu gewoon

vanuit de ministerie van Economische Zaken, gemeenten, er moet nu wat gebeuren.

Er moet ook een gesture gewoon komen naar de ondernemers om het ons iets makkelijker

te maken.

MUZIEK In het begin dacht ik ook van ja, dat zijn vijf, zes hele moeilijke

gevallen. Even mouwen opstropen, ik ga daar wel heen. Die mensen moeten door dat

proces te sleuren zijn. Maar echt hoogopgeleide mensen die een ton uitgeven

aan juridische kosten. Die in een fantastische antieke boerderij zitten. Die

het niet voor elkaar krijgen, die huilend in je armen vallen. Die overspannen raken.

MUZIEK In het kerngebied zijn er zo'n 100 .000 en dat zijn best wel heel erg veel

mensen waarvan nu ook door de universiteit daar vastgesteld is dat hun gezondheid

aantoonbaar echt veel slechter is dan gemiddeld in Nederland en zij zijn

aantoonbaar minder veilig. Een heleboel mensen raken zwaar in de financiële en in

de persoonlijke problemen. De Shell en de Exxon zijn de eigenaren van de NAM. Het is

het derde en het vierde grootste bedrijf ter wereld. Dit is Nederland. Dit is het

derde en het vierde grootste bedrijf ter wereld. Dus ik denk, want ditzelfde

gebeurt ook in Nigeria bijvoorbeeld. En dan denken we allemaal, ja, nou ja, die

Nigeriaanse regering kan ook niet tegen de Shell op. De Nederlandse regering ook

niet. Dus Shell Legal is hier een van de grote hinderblokken. En ik denk dat ons

kabinet gewoon tussen de schadeclaims waar Shell en Exxon mee dreigen en de bevolking

vastzit. We hebben daar honderd van de mooiste oud-gotische kerkjes staan. Er

staat daar een erfgoed van heb ik jou daar. Het is allemaal aan het afbrokkelen.

Niemand doet daar wat aan. Die hele geschiedenis gaat daar verloren. En de

mensen die daar wonen hebben al het gevoel dat de Randstad hem verwaarloosd niet voor

hen opkomt. En dan zou nog de enige oplossing om ze redelijk snel veilig te

krijgen is dat hele gebied ontruimen. Nou, dat slaat nergens op. De beste oplossing

is subiet met die gaswinning stoppen. En dat is iets wat nu toe die bedrijven en de

minister weigeren om echt serieus die gaswinning fors naar beneden terug te

brengen. en er alles aan te doen om dat te verminderen.

Verslag uit het diepe zuiden. Ik ben helemaal in het diepe Brabant. Op naar het

hoge noorden. En we blijven nog even in het hoge noorden. Behalve naar het hoge

noorden, reizen de lijsttrekkers ook naar het verre oosten. Buiten Amsterdam, laten

we zeggen in heel het land. Helemaal in het noorden van het land. Twee kopmannen

uit het hoge noorden voor een wedstrijd in het diepe zuiden. We zijn afgedaald naar

het diepe zuiden van ons koninkrijk. Limburg. Niet alleen bij ons, ook in

Limburg. Ja, ons. Limburg is natuurlijk ook ons.

Want boze mensen krijgen in onze tijd alle aandacht. Aardige mensen niet. Als je me

niet gelooft, dan moet je een keer een trein nemen naar Groningen. Er zit een

hele provincie vol met veel te aardige mensen, die wij nooit aandacht geven,

terwijl zij alle schokken voor ons opvangen. En het is echt ongelofelijk, die

zijn zo ontzettend veel te aardig, die Groningers. Die hebben allemaal zo'n

scheur in huis, maar ze trekken hem niet open. Als het ons was overkomen waren we

al lang maar boos aan het demonstreren met een t-shirtje met Je suis door de nam

genomen.

En dan had je de aandacht omdat je boos doet, maar is het daarmee ook opgelost?

Boeten en zo lijkt hartstikke mooi, toentjes en zo lijkt mooi. Maar binnen

een, ik geloof niet dat onze veiligheid er beter op wordt.

Toen heb ik voor Belgen, toen zei ze, Piet, er zitten allemaal bobbels aan het

vloerbedek. Kijk, als je dit erover valt, dan zie je die alle balten die hem

eigenlijk vast houden. En als er eind gaat is, moet alles erop komen. Nu heeft de

zolder zo, en dan doet ze het niet best.

Ze hebben het bood versteverd en hebben ze het bood doorgeboord. Dan moet dat in de

zolder komen, maar dat zit er allemaal boven. Daar zit mijn hart. Ik denk dat

alles er gewoon rustig aan staat. Ze zijn hier ook bezig geweest. Eigenlijk vroeg ik

me af wat ze hier moesten. Die beschoten kap zat altijd vast. Maar die ligt nu

gewoon los. En dan zeggen ze gewoon tegen mij, daar ligt je een dak overheen. Ik

moet een liefst doen. Ik vind dit echt niet normaal. Echt niet. Ze hebben me

kapot met elkaar. Toen die man van het CVV was, toen hoelde ik gewoon. Dat ze het

gewoon verhaald hebben. Ik moest gewoon hoelden van kwaad dat het zo slecht

gemaakt is. Het is wel aangemaakt lopen als je hier wessen bent en het is nog

nieuws.

***

Ik sta hier op de Dam, ik loop hier langs en ik begrijp nu wel dat het met de naam

te maken heeft. Het lijkt net dat veel mensen zitten, dat ze allemaal dingen op

aan het zetten zijn. Het verzakken van die huizen in Groningen. Als ik daar zou wonen

en mijn woning heeft een paar scheuren en je moet er heel veel moeite voor doen om

dat vergoed te krijgen. Dus dan snap ik wel dat daar tegen geprotesteerd wordt.

Ja, we hebben er natuurlijk jarenlang leuke dingen van kunnen doen, van het

aardgas en alles. En jullie zijn wel wat duper geworden, waardevermindering van die

huizen en alles. Het is natuurlijk wel een hoop ellende bij jullie. Ik vind het

ontzettend jammer dat die Groningers daar tegen zijn. Want het is natuurlijk wel zo

dat het schade geeft. Maar ik vind dat Slochter en alles hebben Nederland

jarenlang van het aardgas voorzien. En om die paar kreukjes in het aardbodemtje, om

daar onze hele gasvoorziening een beetje aan op te hoffen, dat vind ik wel vergaan.

Wij hier in Amsterdam merken er niet zoveel van, maar ik krijg er wel veel mee

op het nieuws van mee. Dat er veel gas wordt gewonnen en dat er eigenlijk best

wel veel schade veroorzaakt wordt. Je moet ook iets demonstreren in de proporties van

wat er aan de hand is. Dan zou ik het kwalificeren willen kwalificeren als een

beetje uit te voegen. Een beetje, maar niet te veel. Als je haar huisje van twee

ton helemaal met scheur is en je krijgt helemaal niks vergoed. Of je bent een jaar

aan het procederen om uiteindelijk je gelijk te halen. En dan nog proberen met

een voortje eraf te komen. Wat weegt dan wat meer? Voor die mensen in dat gebied

denk ik gewoon stoppen. Ik denk dat in de toekomst het gewoon moet stoppen met dat

soort dingen. En meer schone energie moeten overgaan. Veel meer windenergie

onder andere.

Zo ben ik ook in Groningen terechtgekomen, wat overigens het grootste schande van de

politiek, maar ook van ons volk is. Dat we Groningen zo verschrikkelijk laten zakken

nadat we hem werkelijk helemaal leeggeroofd hebben, zou je kunnen zeggen.

Dat vind ik schandalig, dus daar ben ik ook actief. Ik ga in januari een paar

dagen actie voeren in Groningen.

De Groningers zijn ook Nederlanders. Het is heel simpel en dat lijkt niet door te

dringen.

Als het zo is van, ja, jullie zijn een pinautomaat, jullie schrijven maar witte

checks en we zien wel. Ja, dat gaat gewoon als commercieel bedrijf niet werken.

Koordische strijders zouden in het noordoosten van Groningen een paar

overwinningen op islamitische staat hebben behaald. De Koordische strijders rukken op

bij Appingedam. De afgelopen dagen zouden ze 70 dorpjes hebben veroverd. Ze kregen

daarbij steun van Amerikaanse straaljagers die bommen op Groningen gooiden. De

burgemeester heeft zijn medeleven betaagd. En van de provincie Groningen is niks meer

over. Het weer nog vanuit het westen meer bewolking, kans op wat regen. Het wordt 6

tot 8 graden. Heel fijne dag verder.

Het had het grootste restaurant van Appingedam moeten worden, maar door een

conflict over aardbevingsschade staat dat plan op losse schroeven. Hotelrestaurant

Het Wapen van Leiden in Appingedam was in principe verkocht om er een

wereldrestaurant van te maken, maar de beoogde kopers hebben zich op het laatste

moment teruggetrokken omdat ze de financiering niet rond kunnen krijgen. Dat

komt volgens eigenaar Eltje Bos, doordat de NAM de aardbevingsschade die het pand

heeft opgelopen niet vergoed. Voor 1 augustus zouden wij de fysieke schade

afgerekend krijgen met de open middenham. En dat is dus niet gebeurd. En toen hadden

wij dus grote problemen met de verkoop van de nieuwe eigenaren. Hadden dus daar wel

op gerekend, dat was ook uit de afspraak, dat het 1 augustus rond zou zijn. Dus die

komen dan geld tekort. En toen hebben ze gezegd, wij trekken ons nu terug, want wij

kunnen dus niet passeren omdat wij niet genoeg geld hebben nu. Het gaat om een

bedrag van 120.000 euro aan fysieke schade aan het pand. Daarover waren de partijen

het eens. De naam zegt niet dat ze het niet willen betalen, maar ze doen het

gewoon niet. Wij hebben dus wel een akkoord met hun. Wij hebben dus nooit meer

wat van de naam gehoord. Op dit moment zitten wij dus wel met de ellende dat we

dus eigenlijk helemaal niks weten. En de koper op dit moment er niet is. Volgens

Bos zijn de gevolgen van het conflict niet alleen vervelend voor hem. Zij verwachten

op een gegeven moment dat er 750 tot 1000 man op de zaterdagavond komen te eten. Dus

dat is een mega groot aantal. En daar zou je dus heel veel op kunnen inspelen als

ondernemers hier in Appingenam. Want er komt natuurlijk reuring. Je kunt dus op

een gegeven moment zeggen, je maakt allerlei arrangementen, rondvaart en

staatsrondleidingen. Je kunt allerlei andere dingen doen. Daar komt nog bij dat

ze dus 30 tot 50 arbeidsplaatsen zouden creëren. Nou, dat staat natuurlijk ook op

de tocht. Met elkaar is dat een hele trieste zaak, zo kun je het wel zeggen.

Eltje Bos heeft in overleg met zijn advocaat contact gezocht met de NAM. En

die komen in de loop van volgende week met een voorstel.

De bodem door gaswinning daalt over een heel breed oppervlak heel langzaam. En dat

maakt het onwaarschijnlijk dat er schades ontstaan door het zakken van de bodem.

***

***

Wat wordt uw reden na de eerste dood in Groningen? Heeft u daarover nagedacht?

Mijn werk is om te zorgen dat hier de aardgaswinning op een verantwoorde manier

plaatsvindt. Maar dat gebeurt niet? Daar ben ik mee bezig om die

verantwoordelijkheid waar te maken. En dat doe ik op verschillende manieren. Met

betrekking tot de omvang en de aard van de aardgaswinning. U houdt een riedeltje op

over 2013, dat absolute topjaar. Dat is natuurlijk geen vergelijking. Er wordt al

jaren gewaarschuwd, maar de handelingen blijven uit vanuit Den Haag. Maar ik heb

het jaar 2013 nog niet genoemd. Laten we dat jaar 2012 eens noemen. In het jaar

2012 vond er een aardgaswinning plaats van 47,8 miljard kubieke meter. Dit jaar zal

er een winning van 39,4 miljard kubieke meter plaatsvinden. Dat is aanmerkelijk

minder. En bovendien gaan wij dit jaar ook beginnen met de grootschalige versteviging

van huizen. We hebben de organisatie opgezet en de capaciteit beschikbaar om

dit jaar 3000 woningen te kunnen verstevigen. En nog één vraag. Wat was er

op de hoogte van de naam dat ze in december nog extra geboorte hebben in de

putten rond Woudbloem en rond Loppersen? Als u kijkt naar de winning die in de loop

van een jaar plaatsvindt, dan ziet u dat in het begin van het jaar, de

wintermaanden, januari en februari, er dan een hoge winning, een grote winning

plaatsvindt. In de zomer wordt er minder gewonnen. Aan het eind van het jaar

november en december wordt er weer veel gewonnen. Was u op de hoogte dat er een

Loppersum en een Woudenboom extra werd geboord in december? Datzelfde scenario

heb je ook het afgelopen jaar gezien. Dus dat is geen bijzonder beeld. Was u daarvan

op de hoogte, dat is een vraag. De NAM had als bovengrens voor het afgelopen jaar 42

,5 miljard kubieke meter. Daar hebben ze zich aangehouden. Was u daarvan om de

hoogte, meneer Kamp? U geeft geen antwoord aan de Groningers.

Wat gaat de provincie en de PvdA-fractie doen als reactie hierop? Wij gaan als

provincie, en ik als provinciebestuurder, kijken of we de komende week en alsnog met

de minister tot overeenstemming kunnen komen. Ik kan u nu al vertellen dat dat

zit er niet in. Als dat niet lukt, dan moeten we ons tot de Tweede Kamer wenden.

Want de minister is natuurlijk wel ondergeschikt aan de volgers

tegenwoordiging aan de Tweede Kamer. Maar ik heb liever dat wij langs de

bestuurlijke weg, langs de weg van overleg, als samenwerkende overheden tot

een vertrouwen en werkende aanpak komen. Maar dat hebben we helaas vandaag nog niet

weten te bereiken. Wordt het tijd voor hardere acties in Groningen? Op zichzelf.

Ik ben bestuurder. In het verleden was ik vakbondsbestuurder. Toen schuurde ik

acties en ook hardere acties niet. Maar als bestuurders is de weg die je kiest is

van bestuurlijk overleg. En als dat niet lukt, dan moet het twee... Ja, en als dat

al jaren een doodlopende weg is? Nee, maar ik snap wel dat er onder de Groningers dat

onvrede toeneemt. We zien ook in toenemende mate acties ontstaan. Het is

geen onvrede meer. Het is besef dat we gepiepeld worden. Ja, dat sentiment zit

gewoon heel diep bij de... Het is geen sentiment, het is realiteit. Nee, maar

sentiment is ook realiteit. De emoties zijn ook feiten. Dat is iets waar rekening

mee gehouden moet worden. En vandaar dat we ook tegen de minister hebben gezegd dat

de gaswinning verder terug gaat drangen. Is het onderzoek van de Veiligheidsraad

niet voldoende om te zeggen kap je mee? Het onderzoeksrapport is nog een

conceptrapport. Ik kan en ik mag daar nog niet op reageren. Ik merk wel dat de

berichtgeving dat over heel veel onrust geeft. Omdat de bevolking in de zorg

verder doet toenemen. Veiligheid staat voor ons voorop. En vandaar dat wij ook

een dringend beroep op de minister doen om de gaswinning verder terug te drangen. Nog

één laatste vraag. Als het binnenkant in de hooi valt, is dat de schuld van de

politiek? Dan is dat altijd de eindverantwoordelijkheid van de

Rijksoverheid en van de naam. Niet van de provinciaal staat om een hardere vuist te

maken? Nee, want als wij de bevoegdheid hadden om de gaswinning verder terug te

brengen, zouden we van die bevoegdheid gebruik maken. Het is de minister die die

bevoegdheid heeft. En het enige wat wij kunnen doen is zowel bij de minister als

bij de Tweede Kamer kenbaar maken dat die gaswinning verder teruggebracht moet

worden.

De naam zegt niet dat ze het niet willen betalen, maar ze doen het gewoon niet. Wij

hebben dus wel een akkoord met hun. Wij hebben dus nooit meer van de naam gehoord.

Voor de motie hebben gestemd 11 leden, tegen de motie hebben gestemd 101 leden.

De motie is verworpen. Ik sluit de vergadering.

***

Groningen. Het Californië van de lage landen. Nog nooit was de kans op een fikse

aardbeving met dode as gevolg groter dan nu. Reden? Een wonderschone gasbel die

goed is voor maar liefst 11,5 miljard euro. Tja, en wat is er nu belangrijker?

Een flinke klap geld of een paar Groningers? Je voelt je te gek, zeg jij,

maar ik zit niet te dromen. Want die blikken in je ogen zeggen alles tegen mij.

Minister Kamp, goeiedag. Hoe maakt u het? Ja, heel goed. U iets minder goed, denk

ik, want u bent hier in Groningen toch wel vooral voor de slecht nieuwsgesprekken.

Ja, klopt. Wat is uw boodschap hier? Nou, mijn boodschap is hier dat het nogal wat

is waar de mensen hiermee geconfronteerd worden. Er wordt hier voortdurend gas

gewonnen in dit gebied al vanaf 1963. En het gevolg daarvan is dat er aardbevingen

zijn en mensen leiden daar schade door. Deze scheuren hier bij u thuis zijn

ontstaan door de aardbevingen in augustus? Ja, van augustus. En die muur ook.

Wat vindt u daarvan? Erg, heel erg. Sinds het rapport uitgekomen is afgelopen

vrijdag, is het ons duidelijk geworden dat wij hier niet meer veilig zijn. Maar ja,

nou met die aardbeving kan er ook een dijk doorbrengen. Kan, dat kan. Je kan toch

zwemmen? Nee. Sluit u uit dat er doden kunnen vallen bij een volgende aardbeving?

Het is mij een paar keer gevraagd of ik uitsluit dat er ook in de personele sfeer

gevolgen zijn. Ja, en wat ik dan zeg, en ik kan niet anders zeggen, dat als je

materiële schade hebt, dan kun je niet uitsluiten dat er ook mensen bij betrokken

zijn. Het is ook zo, je moet ook ergens aan dood gaan op een gegeven moment, hè?

Of dat nou een aardbeving is? Het leeft niet met dierbaar. Wat zegt u? Het leeft

niet met dierbaar. We kunnen niet stoppen met het aard, met het gasboren. Nou ja,

het is maar net waar je prioriteiten liggen. We zitten in crisis hè? 11,5

miljard is een heleboel geld. We zitten nu al met verrisselijke bezuinigingen. Dus

als er nog meer bezuinigingen bovenop komt, dat heeft ook grote nadelen. Gaat

het om de veiligheid van de inwoners? Ja, of gaat het alleen maar om de centen? Ja,

maar het is maar wel maar Groningen natuurlijk hè? Ja, precies. En dat is nou

precies de houding van de rest van Nederland. We hebben Groningen nodig voor

het gas en verder, ja. Ja, nou, zo voelen we dat ook. Intussen is Sporthal de Boshal

volgestroomd met Groningers om lekker te discussiëren over de gasbel en de gevolgen

voor hun woningen. Geef mij nu je angst. Ik geef je er hoop voor terug. Reek, zo u

maakt zich boos? Nou, we zijn niet echt boos, maar meer in een bange afwachting

van wat de toekomst ons gaat brengen. Kookt u op gas? Ik kook op gas. Ja, zie

je. Waar hebben we het nou over? Je zal maar in je bed liggen dat de boel instort.

Snachts. Wat denkt u wat er dan gebeurt? Ja, maar hebben we dat geld wel nodig, die

11,5 miljard? U kan dat geld wel nodig zijn. Wij willen leven. Gezond leven,

zonder angst. Het gaat hier in Groningen steeds. Ik vraag daarnaar steeds maar over

ikke, ikke, ikke. Terwijl ik ook denk van, denk eens aan die economie. Oké. Ja, 11,5

miljard. We kunnen niet zonder. Nee, nee, dat is van zo. Maar veilig, ik moet

veilig. Ik moet dat, ik moet zus. Als dat over mijn roep moet gaan, dan denk ik toch

echt dat we verkeerd bezig zijn. Toch egoïstisch? Nee, dat is het niet. Gewoon

egoïstisch? Ik durf het andersom te stellen. De massa, de Nederlandse

bevolking, die kan ook egoïstisch zijn ten opzichte van de mensen hier uit de regio.

Een paar Hagen-Nezemelden kan ook geen kwaad. Maar die zorgen nog wel een beetje

dat het land draaiende wordt. Die is ergens voor. Groningen is de rijkste

provincie van Europa en die krijgt niks. Wij hebben wel dat geld nodig. Jullie

hebben niks nodig. Helemaal niks.

***

Saskia Stuk en Gerard Stoker uit Enem zijn al meerdere keren in het nieuws geweest.

In 2009 moet de complete schuur gestut worden. Vorig jaar is het weer raak. Er

zitten scheuren in het woonhuis. De schade door alle aardbevingen is groot. De

monumentale boerderij uit 1854 wordt nog steeds gestut. En er zijn veel scheuren

bijgekomen. Deze scheur loopt inmiddels ook in de muren naar boven toe door. En

hij verergt het ook. Sinds in juli de scheurmeter erop is gekomen, is hij een

halve millimeter verder gegaan. Dus dat zet gewoon door. Het is echt een drama. De

boerderij is niks meer waard. Het is onverkoopbaar geworden. Je zit continu in

de rotzooi. Je bent continu met instanties bezig. En met taxateurs en allerlei

toestanden. Het beheerst gewoon je hele leven. Het is vreselijk. Het is echt

vreselijk. Dat is niet te omschrijven. Je moet echt wonen in zo'n pand. Ik woon hier

al 30 jaar. Het pand is sinds 1926 in de familie. Van de familie stuk. Het was

altijd keurig in onderhoud. En nu zie je dus eigenlijk hem langzamerhand heel broos

worden. Dus dat is verdrietig. En dat doet pijn. Wanneer de toezeggingen van minister

Kamp komen... wordt er niet bepaald enthousiast gereageerd. Het toegezegde

bedrag is laag. En als blijkt dat het gaswinningsniveau niet wordt verminderd,

maar het teruggaat naar een oud niveau, worden ze boos. Er wordt dus gereduceerd,

42 miljard kuub gas. Maar dat moet toch elders dan vandaan komen? Dus er is

volgens mij geen reductie. Het lijkt allemaal heel leuk en aardig, maar het

enige wat hij zegt is dat er een maxim gesteld wordt aan de hoeveelheid gas die

eruit getrokken mag worden. En de 42 miljard kuub die gemiddeld altijd al over

de jaren gewonnen wordt, blijft gewoon gewonnen worden. Het komt er gewoon neer

dat er gewoon doorgewonnen wordt. Alleen er wordt aan het maximum aan het plafond

getrokken. Het leed is al geschiet. De schade is er al. En minister Kamp, dat heb

je net gehoord, die zegt waarschijnlijk de aardbehevingen blijven ook in dit gebied.

De bewoners willen maar één ding van minister Kamp. Serieus gastreductie.

***

Wie bent zat? Wie bent zat? Samson begaf zich gisteravond in het hoel van de leeuw.

Buiten trof hij zo'n 50 demonstranten en ook binnen werd hij meteen belaagd door

leden van de actiegroep Schokkend Groningen. En dan hebben we nog een keer

verkiezingen tussendoor en er wordt weer een verkiezing overheen getild. Laat ik je

een realistische inschatting geven. Ik denk dat het kabinet deze of volgende week

met een besluit komt. Een korte toespraak ging Sansom in discussie met de zaal. Veel

vragen gingen over de waardedaling van woningen. Mijn vader is vorig jaar

overleden. Mijn moeder moest haar nieuwe woning verkopen. En die kostte bijna 4

ton. En ze moest hem verkopen voor 3 ton. Het is schandalig. Zij is haar pensioen

kwijt. En daar heeft ze geen compensatie voor gekregen. En daar zijn wij als

kinderen persoonlijk heel, heel bozel. En dat meneer Kramp dan met een keihard staal

gezicht zegt... We staan gelijk met de rest van Nederland. Dikke vinger. Wie wil

ons huis nu nog kopen? Ik zit met handen en voeten gebonnen. Ik heb een uitkering

die duurt 2,5 jaar, waarvan inmiddels 1 jaar verstreken is. Ik heb nog 1,5 jaar te

gaan. Als het huis niet verkocht wordt binnen 1,5 jaar, wat ik niet zie gebeuren,

dan zit ik zo weer in de sores. Inmiddels heb ik het aan mijn hart gekregen. Ik

slaap slecht. Ik word baden en zweten wakker. ...wakkerd van alles wat je te

horen krijgt. De emotionele verhalen van bewoners grepen de PvdA Leiden zichtbaar

aan. Er zijn veel vragen waar je meteen een antwoord op zou willen hebben. En dat

is er zo een als deze. En er zijn ook vragen waar je soms gewoon geen antwoord

op kan geven. Die heeft u net gesteld. Dat weet ik. En dat doet me ook veel dat ik

niet u meteen kan beantwoorden. Wat ik wel kan doen, is alles op alles zetten. elke

dag harder werken om ervoor te zorgen dat dit gebied weer perspectief krijgt. Maar

de woorden van de PvdA-leider werden niet voor zoete koek geslikt. Een aantal mensen

verliet vroegtijdig de zaal. Ik ga het buiten nog met u verder als u er straks

bent. Maar die handreiking van Samson zorgde eerder voor meer dan minder

irritatie. Waarom heeft er dan meer gras eruit kunnen trekken dan jaren ervoor?

Waarom? Samen sterk? Waar waren jullie? Jullie hebben ons laten vallen. Nee.

Althans. Er rest ons maar één ding. Protest.

Woede en onbegrip. Het zit diep bij de bewoners van Noord-Groningen. Maar

uiteindelijk kreeg Samson toch een deel van de zaal mee. Uw probleem is ons en dus

ook mijn probleem. En ik wil en ik wil niet dat we daar schouderophalend aan

voorbij gaan. Ik wil dat we alles op alles zetten om dat op te lossen. En daarmee heb

ik die baan nog niet en die hypotheek ook niet. Maar wel mijn inzet en mijn

commitment en voor wat het waard is. En als u er niets van gelooft, ook goed. Maar

niettemin, ook als u het niet gelooft, blijf ik doorwerken om ervoor te zorgen

dat dat perspectief wel terugkeert. In deze regio die dat verdient.

Niedruk Samson, u had een lastige avond. Ja, maar ook wel een mooie avond. Ik

bedoel, het klinkt raar, maar ik hou van lastige avonden. Een walk-over, daar heeft

niemand wat aan. Daar word ik niet beter van. Daar heeft de zaal ook niks aan. Maar

ik zag ook emotie in uw ogen. Dat was omdat iemand een zeer emotioneel verhaal

vertelde over wat hem was overkomen. En hij staat natuurlijk voor zoveel meer

mensen. En dan zie je dat je, dan voel je dat je als politicus faalt. Terwijl, ja,

niemand kan van mij verwachten dat ik een vacature uit mijn achterzak trek. Maar ik

zou niks liever willen op zo'n moment. Wat we wel kunnen doen, is investeren in dit

gebied. Zodat die vacatures er dan weer komen. Tegelijkertijd liepen veel mensen

weg uit de zaal. Veel mensen die zeggen, ik geloof uw verhaal niet. Ik zag u ook

een beetje met het hoofd naar beneden en een beetje schudden met uw hoofd. Heeft u

het gevoel dat uw verhaal aankomt? Het is hard werken en dan hoort daar mimiek bij.

Van mensen die weglopen, neem van deze ex -beroepsactievoerder aan. Dat heeft een

functie en dat is ook goed. Daar sta ik niet van te kijken. Ik ben meer onder de

indruk van de mensen die mij hun verhaal vertellen en vragen of ik iets van ze kan

oplossen. Dus des te beter ik daar toe in staat ben, des te beter het is. Maar het

is zo'n lastig dossier. U heeft vandaag gezegd waar u staat als partij, maar

daarmee is het voor de mensen nog niet opgelost. Nee, dat klopt. Zo werkt het in

een democratie. Eén partij kan zeggen wat hij vindt. Andere partijen zullen dat

zeggen. Ik constateer wel tot mijn tevredenheid dat meerdere partijen

aangeven dat ze echt een oplossing willen voor dit gebied. En dan moet je er met z'n

allen samen uitkomen. Zo werkt het. Mooier kunnen we het niet maken. Maar daar hebben

we met z'n allen in dit land voor gekozen. Wat vaststaat is waar de Partij van de

Arbeid voor staat. En wat ik in deze zaal voelde was dat de problemen inderdaad hoog

zijn. Druppels en emmers werden al genoemd en dat type vergelijkingen. Ja, zover zijn

we inmiddels. En dat betekent dat je echt iets moet gaan oplossen.

Vele miljoenen euro's worden de komende jaren door het waterschap in onze dijken

geïnvesteerd. Maar of dat voldoende is? Het waterschap zelf zegt geen flauw idee

te hebben wat de effecten van een zware aardbeving op onze dijken zullen zijn. De

dijkgraaf is dan ook kwaad dat er met de NAM nog steeds niet te praten valt over de

reductie van de gaswinning. Het belang van de NAM is om door te gaan met de winning,

terwijl gebleken is dat er echt iets aan het probleem in Groningen te doen is als

er minder gas gewonnen wordt. Daar valt dus niet over te praten. De Nam is heel

goed bezig, heb ik de indruk, met het vergoeden van schades. Maar het gaat

natuurlijk primair om veiligheid. En die veiligheid die de dijken

tegenoverstromingen moet bieden is mogelijk in het geding. Zeker nu is

gebleken dat de kracht van de bevingen sterk kan toenemen. Toch bevreemd de

opstelling van de Nam de dijkgraaf niet echt. Die is volgens hem de afgelopen twee

decennia niet noemenswaardig veranderd. Dat degene die toen waarschuwde tegen de

mogelijke gevolgen van aardgaswinning dat dat bevingen zou kunnen opleveren. Die

werden weggehoond door de NAM, die werden vernederd, die werden belachelijk gemaakt

met een onvoorstelbare arrogantie. Ik ben dat nog niet vergeten, vooral ook niet,

omdat de NAM nooit één keer excuses heeft gemaakt voor dat optreden. Want de NAM zat

echt hartstikke fout. Het wantrouwen van de voorman van het waterschap zit dus

diep. Maar zijn kritiek richt zich niet alleen op de NAM. De NAM kan alleen maar

zo opereren omdat de NAM gedekt wordt door de regering. De regering wordt gedekt door

een Kamermeerderheid. Zo simpel is het. En daar moeten we misschien mee leren leven.

Maar dat betekent niet dat we niet in overleg kunnen. Dat we de dialoog niet aan

kunnen gaan. Want uiteindelijk gaat het belang van burgers en de veiligheid van

burgers voor alles. Het is belangrijker dan geld. De NAM wil niet voor de camera

reageren. Maar laat weten contact op te zullen nemen met de dijkgraaf om meer

inzicht te krijgen in zijn zorgen.

Er is een onderzoek gedaan door Elsevier, en die zegt het is het slechts bewoonbare

dorp. Jammer.

Jammer. Ja, en dat is het? Nou, ik vind het jammer. Jammer is toch jammer. Maar u

vindt dat het niet zo is? Dat zeg ik niet. Ik vind het jammer. Vindt u het jammer?

Ja.

Hij heeft geen Delftstoffen, nou steken we in de Delftstoffen. Zonder dat we het was,

dan had hij op leefd. En nu zeggen we dat hij de rijkdoe maar zo ook, want dat kan

het niet. Word wakker. Doe, Grunnenger, word wakker. Blijf niet op de akker. Nou,

open die mond. Dat houdt hij gezond. Hij merkte al van dit gaat niet goed met het

gas. Nee, hij was ervan overtuigd dat dit... Hij was ook overtuigd van het

Hollandse imperialisme. Maar het protest leidt uiteindelijk tot niets. Na 50 jaar

maakt Groningen de balans op.

Ik werd wakker, en zoals normaal ga ik meestal eerst naar de wc om te plassen. En

ik stond daar dus te plassen. En toen ging het behoorlijk heen en weer, en ik moest

toch even goed richten om alles in het midden te krijgen. De beving van vanmorgen

is een van de zwaarste ooit. De zwaarste schok was twee jaar geleden.

Een op de drie Groningers leeft namelijk op de rand van armoede. De provincie is

daarmee armoede koploper van ons land.